Wednesday, March 18, 2015

ZIANGTIN NA FA/FALE IN AN LO HMINSIN?

                                    ZIANGTIN NA FALE IN AN LO HMINSIN?
                                                                                          Henry vl Hmangaih
Kan zate in hringtu nu le pa ihsin a ra mi kan si thluh! Nu le pa ih thihsan zo mi kan si khal len nu le pa rak nei ih cutin a ra suakmi kan si thluh! Cun, tu fangah innsang nu le pa dinhmun ah a ding in fale a kilkhawitu tla kan si thei! Asilolen, tu ahcun pi le pu dinhmun in fale pawl ih cawm le sawmdawl khal kan si sal thei! Kan fale hin kan thuhla hi a phunphun in an hawng pitlin deuh le upat vivo hin an ruat ve ti hi kan theih a thupi zet! Cumi, ah nu le pa tampi hi kan fale in ziangtin ha in ruah lole in hminsin timi hi kan nun kan zohfelawknak  hrangah kan suhawh ding a thupi zet! Hi a hnuai ih fale in nu le pa an hminsin dan ka tarlang mi ah hin a `ha lam zawng maw a selam zawng in ha tamsawn an lo hminsin ding!  Na fale hrangah sui le ngun hnak ih sunlawi “ NU” le “ PA” nan si ruangah nan lam tluan cio lo bawmtu ding ah hi mi te hin mah le mah zohfiangaw sal uh si.

1. Ka nu le pa in Pathian an duhdan kha aw ka upat hai tuk!

2. Ka nu le pa ih duhdawtawk zia kha aw .. anmah vek in nupi pasal duhdawt aw ve ding kan si

3. Ka nu le pai thukam elawk zozai kha aw! Kha vek ding hnak cun innsang neih lo ka duh sawn!

4. Ka nu ih phun paih zia kha! Kan innsang nawmnak hmuahhmuah a siatsuah thluh!

5. Ka nu ih siatkhat zia kha ka pa tei sungkhat zohman kan inn ah an leng duh lo!

6. Ka pa ih zuva zia lawm mam kha! Kha vek pasal ka nei ding ti ka phang!

7. Ka pai nun dan siatvat zia khaw aw! Fale hman mi a tluk lo!

8. Ka pa in ka nu a duhdawt le duat dan hi cawn a va tlak ve! Innsang ka din tikah cun ka cawng ve tengteng ding!

9. Ka nu ih thlacam nun neih zia kha aw! Ka nu ka nei hi ka lungawi tuk Bawipa

10.  Ka nu in ka pa a upat thiam zia kha aw! Kei khal ka nu vek in pasal upat ka zir ve ding.

11  Ka nu le pa in Biakinn an ngainat zia hi aw kei khal ka nupi/pasal thawn biakinn khawm ve ringring ding ka duh

12. Ka nu le pa in Pathian hrang ih an tirhsian zia kha aw an nun cawntlak taktak a si.

Nu le pa pawl tla hi a tlun ih ta pawl hi na fale in an lo hminsin dan siseh la! A `ha zawng in maw a sezawng in si an lo hminsin tam deuh ding! Na to, na din, na ih le na umtlan, na ziaza hmuahhmuah thawn na theih lo sung khalah na fa le narak zirh rero tinak a si. Curuangah, kan innsang ih kan pehzomawknak, kan nun dan le kan um dan ziangkim hi kan fale hrangah cun a rak thupi thluh! Na fale in a `ha zawng in na nun le ziaza a tambik in lo hminsin hramseh! 

Wednesday, March 11, 2015

Mifim le an ziaza

                                              
       MIFIM LE AN ZIAZA
                                                                                         By Henry vl Hmangaih

Mi pakhat cu zovek a si ti a tuahnak le a `ongkam ihsin ziangmaw tizat cu theih a theih. Mifim in an buaipitmi le miaa in an buaipitmi khal a bang aw lo. Leitlun ah mifim tampi an um vekin miaa tampi khal an um. Mifim le miaa kan tah dan le ruah dan khal a bangaw cio lo.  Minung in mifim kan tah dan le Pathian thu in mifim a tah dan khal a dawng aw. Minung in mifim kan timi hrekkhat cu Pathian in miaa a timi sungah an um. Cun, zumlotu in mifim a tah dan siseh, zumtu in mifim kan tah dan khal ziangmawzat cu a person aw ding. Mifim ti ih kan kawhmi le upatmi pawl hmuahhmuah hi nui’ pumsung ih an suahthlak pek ahcun danglamnak hran zianghman an nei lo. Mifim ti ih kawh si lo in naute ti ih kawh sawn an si . Asinan, an nunnak ih an tuahmi le an zawhmi lamzin, an hlawhtlinnak le nun ihsin mifim lole miaa ti ih kawh an hung si `heu. Miaa pawl ti ih kan kawhmi in zawhmi le nundan phung an neih vek cekci in mifim lole mi `hangso kan timi pawl khal in an nun zalam tluan ah kaihhngetmi le nuncilhmi an nei. Cuih an nun ih bet mi pawl cu hlawhtlinnak thlentu lole mifim ti ih mi an kawhnak dinhmun tiang thlentu a si `heu. Mifim pawl ih mizia le thupittermi kan zoh hlanah, mifim kan timi  le miaa kan timi pawl hi ziangvek an si ti malte in kan zohta ding.

Mifim le miaa kan timi hi zole vek an si ding?

Atu fangah hin leitlun ah mipum 7 Billion lenglo kan um zo. Cumi sung ahcun miaa, mifim, le mi zaran ti in `hen thum ah kan `hen ding. Hih a pathum sungah hin pakhat khat ah nang le kei khal kan um. Mifim cazin sung ih kan um lole, miaa cazin ah lole mi zaran cazin ah kan um.  Mi tampi cu mifim silo in mi zaran kan si. Cule, mi hrekkhat cu miaa timi cazin sungah kan um ko ding. Mifim kan timi hi a phunphun in a sannak kan nei cio ko ding. Hrekkhat cun mifim cu thluak `ha, thuruat thuk thei, thil cingkeng `hei, thil tuakto thiam, zir le thiamnak ih mi tlun ih um, tuah le tuah lo ding thleidang thiam, hmailam hrang tumtahnak felfai nei, hruaitu lole hohatu, harsatnak le buainak cinfel thiam, hmailam thuhla le dunglam thuhla `henthiam, khawkhannak le mah le mah ukaw theinak nei tivek in a phunphun in a sannak kan nei ding. Cun, khatlam ve ahcun miaa kan timi hi zole an si ding? Phun tampi a sannak a um thei mi lakah – Miaa cu khawkhannak le tum fumfe nei lo, taksa dan ih mi caanlo lole kimlo,  mah le mah ukaw thei lo, `ullo mi ih `ongtam tuk, mi an `uan hruthro lai ih zaangzelzet ih um, mawi le mawi lo thleidang thiam lo, tuah ding le tuahlo ding theidang thiam lo, Pathian theilo le nun bawrhhlawh zet ih nung pawl tivek in phun tampi in kan simfiang thei ding! Asilen, nang khui mi bik ah ha na um?

Zokhal in  “ Miaa pa” ti ih kawh hnak cun “ Mifim pa” ti ih kawh cu kan duh cio. Cuvek in, Bawipa kan Pathian sinsin hin “ Fimzet le felte” ih kan nun ding cu in duhsak sinsin. Taksa, thinlung le thlarau lam ti in bukawtawnzet in mifim pawl ih mizia le nun daan kan zoh tlang ding. Cumi ah simbet hrih ka duhmi cu mifim kan timi pawl hi kanmah vek milai, kan rual le pi le kan u le nau an si. Asinan, mifim ti ih kawh lole mi `hangso ti ih kawh an sinak san cu an mizia le nun ah kaihhngetmi tampi an neih ruangah a si. Mifim kan timi khal in sambaunak cu an nei ve cio ko. Mifim timi cu mi famkim tinak a si lo. Tuih kan zohtlang dingmi  “Mifim pawl ih ziaza lole nun caan”  khal hi mi pakhat ih um famkim tinak ai in mifim hnen ahcun pakhat khat a langsuak `heu tinak sawn a si.

MIFIM LE AN ZIAZA, NEIHMI HMAN DAN

1. Zir duhnak lungthin an nei.
Nangmahte’n zir duhnak nei aw. Mifim pawl cun anmah thawi a pehparaw mi, an hna`uan le cangvaihnak ah famkim, thiamcia thluh le thei thluh tivek lungput thawn an nung lo. Zir duhnak thuk tak thinlung thawn an nung ih zirnak kha zovek minung hnen khal in, ziangtik caan khal ah an nei ringring. Tlawng ih an zirmi lawng ah duhtawk lo in, an hmuh tawnmi hmang in siseh, ca`ha siarnak le midang ih thurawn peknak pawl hmang in a pehpeh in an zir ringring.  Bel a khat cia mi ah tidai thunbet a theih lo vekin mah le mah thiamaw tuk, tlingtuk lole si bik vek ih ruahawknak hi  `hanso le pitlinak  mi a dawn kham ih miaa pawl ih mizia le nun a si. Mifim pawl cun thih tiang ziraw rero ding kan si ti thei in mi hmuahhmuah  hnen ihsin thil `ha an zir ih fimnak a phunphun an ngah.

2. Mah le mah an ukaw thei.
Mah le mah ukawk hi thil harsa bik a si ih mah le mah `haten a ukaw theitu cun midang tampi a hruai thei. Mifim pawl cun amah le anmah an uk aw.  Ni khat ih an nundan ding thu ah siseh, ei le inn thu ah siseh, `ong le `ong lo ding thu ah siseh, midang thuruah ding le ding lo thu ah siseh, hnipuan hruak le hruk lo ding thu ah,  sumpai hman le hman lo ding thu ah, hna`uan feh le feh lo ding thu ah, thil tuah le tuah lo ding thu ah, anmah thawi a pehparaw mi thil hmuahhmuah tlun ah midang hnak in anmah le anmah ukawk neh kha an zuam. Nikhat ih  nahzi 24 Pathian in a pekmi sungah  a mannei bik le a `ha theibik in an nun hman an tum ih cuti nitin mah le mah ukaw in, an pumpak hrang le innsang hrang ih a `habik ih an nun tikah kumpi a hung vuai ih ni 365 rori a hung her cun hlawhtlinak le malsawmnak tampi in a pumpak le innsang a rak khatter `heu.  Ni khat ih nahzi 24 sung ihsin Bible siarnak le Pathian thawn pawlkomawknak ah ziangzat na hmang `heu?  Minute 10 te tal ka hmang tengteng ding ti in thuhri sahcatnak kan nei lo ding maw?

3. An tuah sualmi an cohlang ih an palhnak ihsin an zir
~ongnak ah, “ Mai thu thaw, mai vawih thaw” timi kan nei. Minung zo cio khal in mai tuahmi, mai timi cu `ha kan ti cio. Asinan, sualnak le palhnak kan tuah tikah “ Keimai mawh, ka ti sualmi a si” ti ih mawhphurhnak a la duhtu cu kan malzet.  Mifim pawl cun an palhnak le sualnak khuhhloh an tum mai lo. An thil tisualmi le palhnak kha an nun beidonnak le kekar khamtu khalah an hmang fawn lo, an palhnak le mawhnak kha an hrangah zirnak caan tha ah an cangter.   ~himnakah, thil pipa pakhat khat na tuahsual tikah mi inn an lo mawhthluk ding, nangmai mawh a si an ti ding. Cutikah, mi hrekkhat cu thiamthu kan hawl ih phuahlam kan hawl.  Midang tla kan puh.  Asinan, mifim pawl cun ziangvek thil kan tuahmi – a siat ah siseh, a `ha ah siseh hnuthlun (consequences) a um ti thei in, an tuahmi le cangvaihnak ah an fimkhur ih an palh pang a si khallen an palhnak ihsin an zirsuak. Sumpai thuhla zawng in malte vun rel sehla.  Nan unau, lole rualpi mi pakhat khat hnen ah sum na rak cawi dah `heu. Asinan, cuih na sum a hmangtu cun a lo pek kir a tum dah lo. A lo bak lan ta. Neta ah lo cawi sal a tum tikah na cawih sal nawn lo a silen  a fimthlak zet ding.  Tlak thlak lole `umsuk cu thil harsa ngaingai si hmansehla, na tlak ih tin in, na palh ih tin in thosal aw la, a thar in thawk sal aw. Na palhnak insin zir tengteng aw. Cuti na zir thiam a silen na hlawhsamnak, na mualphonak le na sambaunak cu na hlawhtlinnak le na pitlin sinnak hrang a lo bawmtu ah an cang ding.

4.  An thin a sau
Zirnak thu ah, rualpi pakhat khat hngah thu ah, hna`uannak thu ah, pumpak , innsang cangvaihnak tinkim ah thinsaunak lole tuartheinak hi a thupi ngaingai. Mifim pawl cu thil pakhat khat a fehsual tikah, lole thil pakhat khat tuah ding le kekarnak ding an neih tikah ralringzet in , thinsaute in thu an ruah hmaisa ih thuhri an bawt cat `heu. ~himnakah, tulai leitlun ih thil lei ding phun tampi a thar thar a suakmi lakah , an duhmi le an `ulmi an thlir dang thiam ih fimzet in an sumpai an hmang `heu.  Thinsaunak na tuahmi kip ih na nunpi tikah, fimnak tampi na khawlkhawm in na zir ngah thei ih cui sin thil `ha bik, na lei, na tuahsuak in na congah thei. Hmanhmawh tuk ih thutluknak tuah, thil lei le kekar hi mifim pawl cun an hmang lo.

5. Tangdawr in midang thurawn an cohlang
Miaa cun amah hi fimbik le thiambik in a ruat aw ringring ih a sungah ziang thuhla `ha hman a tlem thei lo. Asinan, mifim pawl cun ziang hmuahhmuah hi an thei thluh lo ti an cohlang aw.  Anmah le anmah rinsanawknak an neizet cing in midang ih thiamnak le theihnak kha cohlan an thiam. Midang ih ruahnak upatnak le thupiternnak in theihnak le fimnak a phunphun an zir `heu.  Mifim pawl cu degree in an mit le hna a hup lo, midang ih fimnak le theihnak khal a `ha ih piang cu an sungah an khum `heu.

6. Midang ih hnonnak le hlawhsamnak an pahtlang thei
Mifim pawl cun thil pakhat khat an tuah le `uan tikah midang ih hnonnak le hlawhsamnak an tuar thei. ~himnakah, hna`uannak ihsin kaisan an dil tik ah an dilnak pawmsaklo a si caan khal ah an beidong mai lo. Midang ih hnonnak, simsiatnak le hlawhsamnak pawl cu an mah zirhtu saya ah hmang in `ih lo in hmai an nawr vivo. Na hna`uannak le cangvaihnak ah thil pakhat khat na risk ngam lo a si ahcun hlawhtlinnak taktak khal na co ban dah lo ding.  Mifim pawl cun anmah le mah lawng an ukaw thei ti an theih tikah midang in ziangtin in ruat , midang in ziangtin an tuah timi hnakin anmah le mah kha  a `hatheibik ih nung ding le cangvai ding ah an uk aw.

7. An nun ih thupi hmaisa an theithiam
Mifim pawl cun a pakhatnak ih a um ding thil pawl kha a pakhatnakah ret hna an thiam. An mai ngainat zawng (hobbies) le caan awl duhduh ih hman hnak in an sungkua (family) kha a hmaisabik ah an ret. An duhduh thil thar an lei hlan ah an leiba an rul hmaisa `heu. Mifim pawl cun an nunnak le caan mannei zet in an hmang ih khui lam pan in ke an kar rero ti hi an fiangaw.  Khui lam pan in ke na kar rero na fiangaw maw?
8. Rinsantlak le upat tlak in an nung
An tuahmi tinkim ah felfaizet le `hazet in an tuah `heu. An tuahmi a thupit vek cekci in anmah khal an thupi ti an thei ih upattlak le `ihzahtlak in an nung. Midang kha an mah mi in an zohkhen dan ding ih an duhvek cekci in an zohkhen ziangahtile cumi cun midang siatsuah lo in a bawm ding ti an theih ruangah a si. An tuahnak le nun caan ah rinsan an tlak ruangah harsat le buainak ton caan ah mi tampi hrangah bawmtu `ha ah an cang. 
9. Pehtlaihawknak thupi tuk ah an ret.
Hruaitusinak (leadership) cabu ngantu ropi pakhat John Maxwell cun, hruaitu hlawhtling si thei ding ah thil pakhat lawng a thupi bik sim aw in ti sehla midang thawi pehtlaihawk thiam (connecting) ti ah ka ti ding a si.  Mifim pawl cun pehtlaihawknak ih hmuar le thupitzia hi fiangten an thei. Curuangah, tangdawr cuh ih mithiam sawn, rualpi `ha, mi hlawhtling cia pawl hnen ihsin ruahnak dil le thurawn lak an ning a zak lo.  Midang thawn an be aw sawhsawh ti silo in midang thawi pehzomawknak `ha nei thei ding ah pawlkomawknak le biakawknak `ha an sersuak `heu. 

10. An neihmi lan in an nung dah lo
Mifim pawl cun leiba tampi neih ih thil `ha `ha thawi thuamawk hi an cing lo. Bill pakhat khat pek ding an neih tikah a tikcu caan ah an pe ih an hnipuan, inn le lo, ei le inn , ziangtinkim an lei tikah anmah le dinhmun ih mil  aw tawkte in an nung. An `ul lo mi thilri phunphun lei in an buai ve lo.
11. Discount caan an hngak `ento thei.
Mifim pawl cun hnipuan siseh, thil `ha pakhat khat an lei tikah a man pumpi (full pay) in thil an lei dah lo. A man an `hum caan (discount) an hngak `en`o. Cumi hrangah sumpai an rak khawl cia ih cuvek caan ah thil tampi man awlte in an lei `heu. Thil mankhung pipi hruh hi ti theiawknak ah an ruat ve lo. Thil an lei hlan ah thilri an lei ding mi cu online in siseh, a phunphun in an khaikhin ta ih cu hnu ah a man awlbik si `habik pawl an hril `heu. A `ul a si ahcun January ih lei ding khal kha August thla lam ah an `hawn thei.

12. An sumpai an khawhral lak dah lo
Mifim pawl cun 1 cent hi Rm 100 tluk in thupi ah an ret thiam. A `ulmi hrangah sumpai an ui lo nan a `ul lo mi hrangah cun fangkhat te khal an kawhral lak siang lo.  An tu le fa, hmailam kekarnak hrangah sumpai khawlhna an thiam ih, kum 1 ihsin kum 10 innsang an din hnu ahcun mi an bang cih `heu.

13. Jesuh Khrih an nunnakah an cohlang

Kan Bawipa Jesuh in hi tin, “ Mi in leilung pumpi hi nei hmansehla a nunnak a hloh a si ahcun a hrangah `hathemnak a um lo” (Mt. 16:23) a ti. Mifim timi ih kan Bible in a simmi cu minung kan nunnak a tawituk ( Sam.90:12)  ti thei ih a nunnak ih Jesuh Khrih zumtu le cohlangtu, Pathian faa sinak neitu hi a si ( John. 1;12). Ziangtluk leitlun lennak, ropitnak, hminthannak, upatnak, sunlawinak le neihnunnak mi in nei hmansehla cupawl in a thlarau nunnak a run thei lo. Asinan, taksa dan ah milian le mi ih theih si lo  hman ah a thlarau nunnak thupi ah ret in Jesuh Khrih a zumtu cu Pathian hmuhnak ah mifim  a si. Nangteh Pathian hmuhnak ah mifim cazin ah maw na um ih miaa cazin ah na tang lai?

14. Van ah ro an khawlkhawm  (Matt. 6:20).
Mathai 6:19-20 kan siar tikah kan Bawipa Jesuh in van ah rokhawl ding ah in zirhthu kan hmu? Ziangruangah van ah ro khawl ding ah in zirh a si pei? Pathian a farah tuk ih kanmah tello in hna a `uan thei lo a si maw? Si lamlam hlah! Kanmah tello khal in Pathian in Pathian in hna a `uan thei tuk! Van ih rokhawl ding ih in duhnak san cu amah thawi kan thinlung le nunnak naiawzet ih kan pehzomawk a duh ruangah a si. Anih ih hrang ahcun kan sumpai tampi lole malte in cutluk in kawngro a su lo.  Anih in a timi cu, “ nan sumpai umnak ih piangah nan thinlung a um” a tivek in. Pathian ram hrangah tin sumpai a hnen ih kan pek ringring le culam hawi ih kan cangvaih tikah kan thinlung in Bawipa a naih ih amah ruang ih  nungdam le cangvai kan si ti le amah kan naih ringring a duh ruangah a si.

~himnakah, bank ah tangka kan ret tikah a tlangpithu in ziangzat kan card sungah lole bank cabu sungah a um timi cu kan thei keukeu. Kan thinlung khal cutawk ah a um. Kan rinsan ih hleiah mi hrekkhat phei cu in hngal ter. Cuvek cekci in Bawipai’ bank  (Bawipai’ hnenah) sumpai kan pek tikah  kan thinlung kha Bawipai hnen ah a um ringring. ~himnak dang pakhat vun rel sal lehla. Mission hna`uannak ah ti in thlatin Ringgit 5 na tiamkam aw. Minung hmuhnakah ah cun a tam lemlo. Asinan, thlatinte rinumzet in na pek tikah na thinlung in thlatin , “ Aw, Bawipai’ in pekmi a si, Bawipai hrangah” tin na ti ringring tikah cumi cun Pathian ih thlawsuah siar thiam sinsinnak le thlawsuah tamsin donnak sangka a lo onsak.

15.  Thlarau hlo kaihnak ah an hmang aw (Thufim. 11:30 KJV)
Pathian thu cun thlarau hlo a kaitu le mihlo Bawipai’ hnen ih hruailuttu pawl hi mifim ti ah a ko.  Sum le pai thu ah mibang kan duh asilen tampi kan nuncilh ding mi a um mi lakah hi thuthum hi cingkeng aw la hmangsuak aw.

~himnakah, thlatin Rm 1000 na ngah si bang sehla cutawk ih sin `henhra ah `hen khat -10% cu Bawipai’ ta, cule a dang 10% cu nangmai sungkhaw sumkhawlnak (saving) ah na ret tengteng a `ul. Cun, a dang leh 10% cu , na nu le pa, na pi le pu, na sung le kua, mi harsa, rawngbawltu le a dang tivek in ~hen hra ih `hen 3 cu a hrangten na hlawh na suah le veten na ret ringring a `ha. Cuvekin, na tuah a silen thlawsuah malsawmnak nasa sin na dawng ding ih sumpai tlaksamnak sal ihsin na suak thei ding. A tang mi `hen 70% cu na innsang le `ulnak vekin na hmang ding. Asinan, a thlun ih `hen 3% kha cu tham lo law law in na ret pei. Hitin, malte vun relkau hrihsehla:

1)      Bawipai’ ta-1/10 thuhla
            Thukham hlun ihsin kan zoh asilen `henhra ah `henkhat cu “Bawipa in ka ta” (Mal. 3:6-10) ) ti rori in a ti ruangah kan pe lo a silen Pathian ta kan fir tinak a si. ~himnak ah company pakhat ah hna na `uan. Cule, na boss in a lo duhdawt ih thlahlawh  khal khawpkham in a lo pe. Asinan, na boss ih zalsung lole paisa dip sung ih ta a tangka a thupten na rak ru ringring. Cumi kha na boss in a theihsuah tikah, ziangtin a lo tuah ding na zum?  Na boss na par ih a thinheng ahcun a sebik ah na hna`uanmi in a lo dawisuak in thawnginn sung tiang ah na tla a si thei. Asilen! Veiziat ha Bawipai paisa na ruk? ~henhra ih `henkhat pe lo ih na um tinte in Pathian ih tangka na ru tinak a si. Petu ih tangka ru rero cingcun ziangtin ha mi kan bang thei ding?  Na thlarau rawl einak hmun lole biakinn ah na pek ding kha a peknak ding hmundik bik a si (Malakhi 3:10). Cun, Mathai 23:23 lam kan zoh tikah “ Thenhra ih `henkhat cu nan pek ding hrimhrim a si “ ti ah kan hmubet. Cun, kan Bawipa Jesuh khal in “ …siangpahrang ta a si mi cu siangpahrang pek uhla Pathian ta a si mi cu Pathian hnen ah pek uh” (Mk. 12:17) ah a ti. Pathian ta a si mi `henhra `henkhat dikzet le felzet ih pek hi Pathian hnen ih kan lungawinak, amah  ruang ih kan kutsung ih kan neihmi pawl hi co kan si ti kan langternak a si. Na thlahlawh na suah tik le sumpai na dawn tikah ziangmi si na thinlung ah langsuak hmaisa bik?  Pathian ta a hmaisa bik an an ret maw lole a netabik sawn ah? ~henhra ih `henkhat pek hi loh theih lo ih kan tuah hmaisa bik dingmi a si.

2)      Innsang hrang sumkhawl thuhla
~hen hra ah `hen kua (9) a tlang hrihmi sung ihsin hmailam ih innsungsang `ulmi le mamawh hrangah lole fale hrangah tin sumpai 10% cu na ret ve tengteng a `ul. Himi hi a thupi tuk. Kan Bible sungah Solomon ih saya thil pali kan hmu ih cumi sung ihsin pakhat a fate zet nan hmailam hrang ruat ih khawlhna a thiamtu sihte thu malte rel ka duh.  Thufim 6:6-8 kan zoh asilen, “ Mi zaangzel pawl cun sihte khi va zoh seh, Sihte nun can zia zoh in zir she. Annih cu hruaitu upabik le lal le uktu an nei lo; Asinain `hal sungah rawl an khawl ih, thlatang hrangah an ralring cia” (cf. Thufim. 30:25) timi kan hmu. Hi tawk ah an taimaknak le hmailam hrang ih an timtuahawk cia thiamnak kan hmu thei.  Sihte pawl cun thlatang khawsik le harsatnak ra thleng ding hrangah ti in taima zet ih an `uanmi ihsin an ei le inn ding an rak khawlkhawm cia.

Mai kutsung ih a lut mi sumpai zaten zianghman hmailam hrangah ruatnak cuca khal nei lo in , kut sung ih a lut hmaisa sa kan tlakral, hmang cem thluh a si len, ni `ha lole damlo caan, harsat caan a thlen tikah vansang kan lam ding. Curuangah,  na thlahlawh ihsin ~hen hra ih `henkhat cu na hmailam hrangah, na innsang hrangah tin bank ah lole inn ah `hate’n a hran in na ret tengteng a `ul. Himi a `hathmennak cu thlatin na ret tikah sumpai a hran in bank ih na retmi siseh, inn ih na ret mi a `han lo hman ah thlatin nangmah in na retmi kha a `han ruangah kum a hung vuai cun tamtak a rak tling. Cun, kum 5 ihsin kum 10 tiangah rinumten, mah le mah ukaw in le cumi cu thinlung ah ret in na khawl a si ahcun zohman hi a farah kan um lo ding.

Laitlang lam ih kan nu le pa pawl ih taimakzia le hna`uanzia ruah tikah uar hi an um zet. Asinan, an taimak le zuam ruah in an tarzawng ah tuu le fa, Te le fa pawl ih cawmcawp `ul in an um hmuhsal tik ah riahsiatza a si. A ngaingai tei’ tilen cun an `uannak le taimaknak zoh cun tuu le fa pawl hnen ah ro `ha tampi tanta sawn ding khi an bang nan. Hitin vun ruat bet sehla. Laitlang ih kan lo neihdan hi a rak mak ko e. Tlangmual tupi sung ih thingkung tum pipi khi kan vat (hau), a hung ro leveten mei kan nawk. Cumi `heh ah fai vengveng ko in cawhmawng kan khawh. Cu`heh in, thlaici-vainim, vanghma, berul,  buh tivek in a phunphun kan thlak. Kan cithlak ih a thaisun ah zohman fang lole kan thlaici thlakmi khawmtu kan um lo. Kan buh le bal, thlaici thlakmi dipdal theitu hrampi le harte pawl hmuahhmuah cu a malbik ah vei thum fai lengleng in lo kan thlo. Innsang hrekkhat ah tla cun kumkhat ah  ~in 1, 2, 3 hmun tiang neitla an si. Cuvekin, veithum tiang fai lengleng ih kan thlawhsuah thluh hnu ah bawhsiat ti in a zualpi kan bawt bet lai. Cuhnu lawngah, tlunlam ni le khua in in siatsuah lo, ramsa le cucik kharbawk pawl ih in siatsuah lo a silen thlaci kan thlak ihsin thla 7 hnu hrawng ah rawl kan khawm sal.  Kan nu le pa pawl saan ahcun buh khum tam le mal kha an `humawknak a si ih. Kum khat ah buh hum `in 300 tivek an khum hi cun pa`ha zet an si kan ti `heu. Asi! Kan nu le pa, pi le pu pawl kha laitlang ah taimazetin an `uan ih kumkhat sung ei na na na cu an harsa tuk lo. Nan, an `uan thei nawn lo caan le an thazang a der caan  tiang cuih an `uansuahmi in a daih nawn `heu lo. Sumpai ih caan ter ih khawl dan le an rak thiam lo tikah an tarkun cun  tuu le fa pawl ih zohkhen le bawm `ul an si tlangpi. Asinan, tuih kan san ahcun ram `ha le ram nuam ah kan um tikah sihte nun zoh in hmailam hrangah innsang pabik lole nubik in tumtah felfai ni in sumpai an hlawhmi hmuahhmuah sungin `henhra ah `hen khat an sungkhaw hmailam hrangah a ret thiam a silen cumi in an innsang cu a rei hlanah todelh aw, khawmkham le harsa lo sungkhua ah a tuah tengteng ding.

3)      Nu le pa, pi le pu le sungkhaw pawl hrang
Kan Chin `ongfim ah, “ Nu le pai thungailo cu savawm sumdeng hmuhnak” ti ah an rak ti. A umzia cu, nun tawinak, thihnak lole zatlak tawnnak ti ai a si. Khristian kan si hlan ihsin siseh kannih Chin mi pawl hi nu le pa upat, `ihzah le sunsak mi miphun kan si. Asinan, tuihni ih kan Khristiannak zoh rero tikah mi hrekkhat nu le pa, u le nau, pi le pu ngaisak ih `hatei’ zohkhentu an um lai ah mi hrekkhat cu nu le pa, u le nau puansia an si khal ih mah duhduh ih sumpai cawkphak le hmang hmuahhmuah an um.  Thlawsuah malsom dawn, Pathian hnen le sungkaw hnen in na duh asilen na nu le pa, pi le pu, sung le kua, rawngbawlnak le midang harsa hrangah ti in amalbik ah thlatin ~hen 8 a tanglai mi sung ihsin `henhra ih `henkhat cu a dangte in vun ret bet aw. Cumi cu nangmah le na innsang hrangah si lo in, nangmah thawi a pehpar aw mi sung le kuat, pi le pu pawl hrangah na hmang ding.

Malaysia le ram `ha hrekkhat ih a thlengmi kan Chin mi pawl nun dan zoh le thlir tikah mah le dinhmun hngilh ih leitlun hawi dawi ih a tlangleng mi mino tampi kan um. Kanmah le dinhmun tawk ih ceiawk lole thilri neih kan thiam nawn lo. Thlakhat ih Rm 1000 hrawng hrang a ngahtu tla in Ipad le phone `ha `ha Rm 3000 man tivek tla kan kaih tikah ningzakza le aa hna rori a si. Phone man khung tuktuk pawl tla cu company tum pipi a neitu boss pawl ih kaih ding lawngah a mawi. Thlakhat ih Rm 1000 hrawng hrang a laluttu thawn kan mil aw lo. Cumi cu kan vun ret `ha ding. Hi tawk ah kan mah cu hnipuan a `ha `ha, ei le inn thaw thaw le rawldawr thaw thaw ah rawl kan ei asinan, culai ah kan pi le pu, nu le pa, ni le rang le sungkhat unau cu an tawkaa in funghreu a suakzik, khua le venghnen ih zohkhen le bawmcawp in an um. Cubang bawm `ultuk mi kan u le nau pawl zohkhen lo in kanmah hmuah tulai suakthar IT, Phone le hnipuan a phunphun dawi ih kan phar rero tikah ziangtin mi in ruat pei? Kan fimaw terzet a si hman ah, miaa, u le nau, nu le pa, ni le rang khal zohkhen thiam lo! Tihi in hmuh dan a si. A dik khal a dik taktak. Curuangah, sumpai na neih tikah, na hlawhtlin tikah nangmah lawng na si lo, na sungkhat pawl hmuahhmuah harsa bawm `ul an um timi lungput thawn na neihmi na hmang a si ahcun thlawsuah dawn sinsinnak a si.  Cun, hi mi ih sumpai na khawl mi cu farah harsat le sawmdawl `ulmi pawl bawmnak le Pathian hna`uannak a phunphun khal ah na hmang thei. ( James. 1:27).

Hih a tlun ih `hen hra ih `hen thum pawl hi dikte in na hmang ih na nunpi a silen cu Pathian thlawsuah, nu le pa,  pi le pu pawl ih thlawsuah, mi farah pawl ih thlawsuah ti in an thlacamnak le na bawmmi pawl ih Pathian an kawhnak ihsin malsomnak luangliam in na hnen ah a ra kirsal ding. Tidai a tawihtu cun amah le mah khal a tawihaw tinak a si. 

16. Thil`ha lo le sualnak an tlansan (Thufim. 14:16)
Sualnak le `hatlonak tlansan ih a hrialtu pawl hi Pathian mithmuh ahcun mifim an si.   Pathian fa hrangah cun sualnak sung ih ciahawknak ah lungawinak le diremnak a um lo. Pathian thu leng ih um hi thlaler ramcar vek a si ih nunkhua aro cuahco. Mifim cun thil`halo le sualnak a theihmi le a hmuhmi pohpoh a hrial, a tlansan tikah himnak le luatnak a ngah `heu.  Thimnakah, Malaysia kan dinhmun vek ah vun rel duak sehla…. Kan hmai ah Rela, Police le mikai pawl an um ti kan theih ah cun pah mumo lo in hrial tengteng ding a si. Asinan, kan hmu na cing in kan hrial duhlo a silen cu kaih le khih khal kan tawn phah thei. Mifim cun, sualnak le thil `halo , siatnak  le mi `halo pawl an hmuh tikah an hrial ih an tlansan `heu.

A thlun ih Mifim pawl mizia le nundan kan tarlangmi lak ah hin paziat si na nun thawi a mil aw mi um? Mifim pawl ih ziaza le na nunzia ziangtluk in an naih aw? Ziangmi pawl si na hrangah na lakluh hleice `ulmi um? Pathian hmuhnak le milai hmuhnak ah mifim si in `hansonak le hlawhtlinak a tak in hi lei kan damsung rori ah a congahtu kan si theinak dingah kan theimi thupawl nunpi cio ding ah ka lo sawm.



Thursday, January 16, 2014

MINUNG NUNNAK IH THUPI HMAISABIK

                              
Thuhmaihruai
Hitin thu suhnak  , “Minung nunnak ih thupi hmaisabik hi ziang a si pei?” tin lo sut sehla ziangtin na sang ding? Khristian ciocio khal kan sannak a bang aw lo zet tla a si thei.  Mi hrekkhat hrangah cun nunnak ih thupi bik cu harhdamnak, fimthiamnak, lennnak, upatnak , sunlawinak, duhdawtnak lole sansaunak   tivek in a phunphun , mah thawi pehparaw mi kan nei cio men ding. Cun, biaknak dang neitu pawl kan sut a silen anmah biaknak thawi pehpar aw ih thupi an timi a phunphun in an sang tla a si thei. Minung hin kan nunnak ah thupi le pawimawh ti mi tampi kan nei ko. Asinan, cupawl hmuahhmuah thupi kan timi hnak ih thupi bik miangmo cu mi pakhat nui’ pumsung ihsin a rung suahthlak leveten a hrang ih thupi bik cu  “ hrinsal” a si ding hi a si. A pianthar ding hnakih thupi hmaisa zianghman a um lo.

 Ziangruangah pianthar lole hrinsal cu a tul?

1)      Mi hmuahhmuah misual kan si ruangah (Rom. 3:23; 5”12).
Adam ih cithlah sinak ( Aci) in misual kan si ruangah milai zovek khalin kanmah ih felnak le thatnak in Pai’ hnen kan thleng thei lo. Paul in hitin, “ Sualnak cu mi pakhat ruangah leilungah a ra ih cuih a sualnak cun thihnak a thlenpi. Curuangah thihnak cu mi hmuahhmuah hnen ah a thleng . Ziangahtile zozo khal an sual theh” (Rom 5:12) a ti. Adam sual ih a tluk lai caan ah khan kannih pawl hi piang hrih lo hman ning la Adam ih ci thlah sawng vivo minung kan si ruangah sinak in misual kan si. Cuih sual cithlah kan si ruangah zohman ih zirh le sim tullo in mi huat, thuphan per, rukruk, hrokhrawl le sualnak tuah kan thiam. Leitlun minung zovek khal hih cithlah sualnak ihsin a luat kan um lo. Kan duh ah maw duhlo ah maw Adam ih cithlah kan si ruangah Pathian ih sunlawinak kan co ban nawn lo (Rom 3:23). Cuih sinak sual cu leitlun mi hmuahhmuah in bangran in kan co thluh ih hih sinak sual kan mah ah a um thluh ruangah tak hin si mi hmuahhmuah misual kan si nak san. Thil suah kan va tuah ruang ah misual kan si cawp mai siloin kan sinak hrimhrim in misual kan rak si zo ruangah sualnak kan rawn tuah sawn a si. Sualnak kan rawn tuah rero mi hi cu kanmah ih um sinak sual a rawng langsuak mi kha a si. Sual rah ti khal in kan ti thei ding. Curuangah, sinak le tuahnak in misual kan si. Taksa dan ih mi tha bik siseh, misual bik khal in hih sinak sual ih ruangah hin a piangthar lo asilen Pathian uknak sung a thleng thei lo.

2).        Mai tuah thatnak in kan rundam awk thei lo ruangah ( Rom. 3:10-18; Ti 3:5)
Minung hi kan bangaw lo zet. Mi hrekkhat cu pianphung hrimhrim ah mi tha tampi an um. Mi khal to dah lo, mi siatnak khal rel dah lem lo, mah te that ih tha tampi an um. Cun, mi hrekkhat asilen tawrhtha lo ih sual le sekha, mi siatnak hmu thei emem le mi hmuahhmuah hmusual thluh tivek tla kan um. Cun, mi zuva hrekkhat phei cu ni khat ah vawi khat tal mi sualta lo lole mi to ta lo cun it thei lo tivek tla kan um.  Taksa dan ah ziangtluk ih mitha le mifel kan si khal len kan felnak le thatnak cu kan minung pi pehzawmnak hrang lawngah a tha. Van thlennak le Pathian cohlan tlak thatnak a tling lo. Bible sungah Farasi, mi fel ngaingai, sakhaw mi tha Nikodemas ih thuhla kan zoh tikah  Jesuh in “ Hrinsal na si tengteng a tul?” ( Jn. 3:7) ti ah a ti. Minung hmuhnak ah mifel, Judah pawl hruaitu le mi ih upat, tihzahmi a sinan Pathian uknak thleng dingah a pianthar tengteng a tul. A milai thatnak in a ngah lo. Cuvekin, Minung hmuhnak ah mifel zet le mi tha zet kan si khallen kan pianthar lo ah cun Pai hnen kan thleng thei lo. Minung tahnak ih mifel hman a thatnak in Pathian hnen  a thlen thei lo ding ah cun taksa dan ih misual, rukru, mi hrokrawl, tisa nawmnak cen ih tlangleng le sualkhur sungih a tang mi pawl phei cun ziangtluk piantharnak hi kan tul sinsin ding?

Ziangtin kan piangthar thei ding?

1). Nun tihalnak le sualsirnak thawn amah kan pannakin (John 3:1-3)
Mi tampi kan pianthar theilonak san cu tihalnak lole pianthar duhnak taktak kan nei lo. Pathian thu hi a dan phung men in kan ngai ih kan nunnak ah kan la lut lo. Judah hruaitu lakih pakhat, Farasi mifel zet Nikodemas cu taksa dan in felzet, pianthar tul ih ruahlomi  sihmansehla, a nunnakah tihalnak thup a rak nei. Hruaitu pakhat siin thuhla a suhduh mi kha a kuthnuai ih mi pakhat khat khal hei thlah in a sut thei ko nan, amah rori in Jesuh hmuh le tawn a duh ruangah thinlung sangka ong in a pan. Mi ih tihzah le upat mi saya a si ruangah anih ih hrangah Jesuh beiseinak thawi va pan timi cu a rualpi Farasipawl le amah theitu pawl in an hmuh le an theih ah cun an nautat zet tla a si thei. Curuangah tla a si ko ding an theih a phan ruangah a thupten zan ah Jesuh a va pannak. Asinan, Jesuh in a rak hmuhsuam lo lawlaw. A nunnak ih a tulmi a theih ruangah minung nunnak ih thupibik “ hrinsal” a tulnak thu a zirh.  Jesuh in a rungtum san le rundamnak lamzin umsun a sizia a sim ih cutin nun danglamnak thawn a tlung ih Khrih tan zettu ih a can hleiah. (Lk. 17:21) a thih tik khalah a phumtu lakah a telve (John 7:51-52).
Tuihni ah minung nunnak ih thupibik mi cu “ Hrinsal” kan si ding hi a si ih. Voikhat hrin (tidai ih hrin) lawng hi a tawk hrimhrim lo, Hrinsalnak “ thlarau ih piantharnak” kan neih tengteng a tul. Cumi ah Nikodemas vekin tihalnak le thinlung sangka ong in Jesuh kan pan a si ah cun zovek sakhaw mitha kan si ah siseh, taksa dan ih sualpittawp , mi hmuahhmuah ih huatmi le hnawn mi kan si hman ah Jesui’ zangfahnak kan co ding a si.

2). Thuthangtha kan zumnakin(John 3:16)
Sinak ihsin misual, pathian cohlan tlak thatnak tuah thei lo, sualsal ih tang sizo hman nungla Pathian cun ramri nei lo in fapa Jesuh Khrih peknak thawn in dawi thlun ih cutin Jesuh cun rundam kan si theinak ding ih thil tulmi zaten, pakhat khal hrelhloin Kross ah a thihnak le thawhsalnak in in tuahsak. Amen! Cuih, rundamnak thuthangtha cu kan theih tikah kan rhangah zumnak ih Jesuh Khrih cu cohlang le ka hrang ah ti ih la lut ding kan si. Curuangah Jesuh in Nikodemas hnenah misual hrang ih a thihnak ding le zumnak ih cohlan dang ding thu hitin a sim,“  Moses in nelrawn ah fung parih dar rul a thlai bangtuk in Milai Fapa khal thlai a si ve ding; cuti cun amah a zumtu hmuahhmuah cu kumkhaw nunnak an ngah ding. Pathian in leilung hi a duhdawt zet ruangah a Fapa neihsun a pek ih amah a zumtu hmuahhmuah cu thi loin kumkhua nunnak an co ding” (John. 3:14-15) ti ah a ti.  Tuihni ah Pathian hnen kan thlen theinak dingah Pa Pathian in Jesuh in pe ih amah Jesuh rori in hitin amah kan zumnak lawng rori in Pai hnen kan then thei dan in sim, “ Keimah cu lamzin le thutak le nunnak ka si. Keimah hnen in siarlo zohman ka Pa hnenah an thleng theilo” (John. 14:6) a ti. Kanmah lam ih tuah le tifel tulmi hmuahhmuah cu duhdawtnak thawn Jesu’n a zate malekin kan aiawh in in tuahfelsak thluh zo ruangah nang le kei cun zianghman tuahbet le tibet ding kan nei nawn lo . Amah cu kan Bawipa le in rundamtu ih zum ding lawng hi a si.

Duhdawtmi unau, na nunnak thaten na zohfiang ding ka lo sawm duh? Thihnak kutdai in zankhat thilthu ah lo kai ngah pang siseh la khawitawk si na fehnak ding na theifiang maw? Na fiang hrih lo pang asilen atu rori ah Jesuh cu na Bawipa le rundamtu ah rak zum ve aw. Anih cun na ai ah a tuar , a nunnak a liam ih rundamnak famkim a lo tuahsak zo.  Amah cu zumnak in na nunnak  taktak ah cohlang mai aw! Na nunnak lo uktu le lo neitu ding ah sawm aw. “ …Amah cohlangtu hmuahhmuah cu Pathian fate ih can theinak a pe hai. Cupawl cu amai hmin zumtupawl an si. Annih cu thisen ih hrin an si lo, tisa duhnak ih hrin khal an si lo, mipa duhnak ih hrin khal an si lo, Pathian ih hrin mi an si sawn” (John 1:12-13)

Pathian in lo thlawsuah hramseh!


Henry vl Hmangaih

Wednesday, November 14, 2012

RUAL THABIK JESU


RUAL THABIK JESU
John 11; 15:12-14

THUHMAIHRUAI

Mr. Sam Rayburn hi United States House of Representative ih Speaker tuanrei bik pa a si ih  ziangvek minung a si ti fiangzet ih langtertu thuanthu hi tin a um. Zankhat cu rinlopiin a rualpa pakhat ih fanu tleirawlte a thi. A thaizing zingpit ah cun cui thihsantu pa cun a sangka rawn king awn a thei. Cule, sangkha cu a vawn awng. Cutikah sangka ih Mr. Rayburn a rak ding cu a hmu. Cule, Rayburn cun hitin, “ nangmah lo tawng ding ah le ziangsi ka lo tuahsak thei ding mi um” ti ah na hnen ka ra a ti. Cule, Tleirawl nute ih pa cun hitin lungzur zetcing in a sawn, “ Mr. Speaker, in bawm thei ding mi thil zianghman a um lo, thil tawlrel tulmi pawl hmuahhmuah cu kan tuah theih zo” ti ah a ti.  Cutikah, Mr. Rayburn cu, aw singai, asilen “tuizing coffee na in zo maw?” ti ah a sut? Cule, Tleirawl nute ih pa cun breakfast einak can an neih hrih lo thu a sim. Cuti a silen ti ah Rayburn cun Cofee tal ka lo tuahsak thei pei mawi ti ah a sutsal. Cuti, coka ah lakphak tuah ding ih a her kual rero lai ah. Tleirawlte ih pa cu a rawng lut ih hitin “ Mr. Speaker, Tuizing kha White House ah breakfast nei ding na si ta in ka thei e” ti ah a ti.  Na hman! Nei ding ka si, Nan, Mr. Rayburn cun President phone thawn ka ko ih ka rual pi lusunnak a tuartu a um ruangah ka ra thei lo ding ti ah ka sim zo a ti”  Mirang pawl cun “ rualpi tha cu sui le ngun hnakin an sunglawi sawn” ti ah an ti.  Nang le kei khal in hi kan lei hring nun kan hman soh reronak ah rualpi tampi kan nei in a thar siseh, a hlun siseh kan tawng. Asinan, rualpi tha taktak cu kutzung khiah tam hman kan nei lo men thei! Atufang ah khan zo le si na rualpi tha bik pa nga pawl? Na kutzung khiak in vawn siar hman! Hrekkhat cu khiah ding cuca thei lo kan um men ding! Asinan, tuizing ah mi pakhat na rual tha si ding ih pumpe aw le na rualtha si duhtu a um. A hmin cu “ Jesuh” a si.  Curuangah,  kan Bible catlang tarlan mi pawl tansan in ziangtivekin Jesuh in a mizia le nunnak cu a rualpi pawl hnenah a langter timi kan zoh tlang ding. Cun, amah cu ziangtin kan rualpi tha a si thei ve ding ti pawl tla kan zoh tlang ding. Cuihleiah cui amah rualpi tha a neitu pawl ih vanthatnak pawl le cui rualtha Jesuh a neitu pawl ih nundan ding khal kan zoh tel ding.  Curuangah, Hi Bible catlang pawl hin Jesuh thawi kan rualpiawknak hi kan theih tul zetmi thuhla pawl in sim thei ding. Amah cu rualpi tha bik kan neih mi a si zia khal kan lailang tum fawn ding.

CABU SUNG THUHLA
Thuthangtha Johan a ngantu hi dungthluntu Johan, Zebedee ih fapa, James ih unau pa a si. AD 70 ih Jesuralem Temple a siat hnu AD 85-89 hrawnghrang le Patmos tikulh ah Johan kharhkhum ih a um hlan karlakte ih ngan mi a si.  Cule , Hi thuthangtha hin Jesuh cu Pathian fapa taktak a si zia le amah a zumtu hmuahhmuah cu siatralloin kumkhaw nunnak an neih ding (20:30;31) thu hla uarzet in in sim. Cun hi thuthangtha John sungah hin Jesuh in thilmak pariat a tuah: 1) Tidai kha Sabit ah a cangter ( 2:1-11) 2). Bawi pakhat ih fapa a damter ( 4:46-54). 3) Bethesda ti kapih zeng kum 38 damter (5:1-9) (4). Mi 5000 sangper 5 le ngate 2 ih do (6:1-14). (5). Tidai parah ke ih feh ( 6:15-21). (6). Mitcaw a damter (9:1-41). (7). Thihnak ihsin Lazaras a thoter (11:1-44). (8). Galilee tili ih nga tampi an kaih thu ( 21:1-14).  Tuitum ih kan kan zawihnit dingmi hi Johan cabu sungih a thilmak tuah pasarihnak a si. Hi pawl hmuahhmuah hin Pathian fapa a sizia an langter. Cule, Lazaras thihnak ihsin a kaihthawhsalnak hi Thilmak, mangbangza a tuahmi hmuahhmuah 37 sung ihsin a vawi 34 nak a si fawn. Cun kumkhaw Pathian a sinak le a tir ihsi rak umzia mi a sizia langternakah “ Keimah” timi  khal vawi 7 rori hi cabu sungah kan hmu thei: (1). Keimah cu nunnak sang ka si ( 6:35); (2). Keimah cu leitlun tleu ka si ( 8:12; 9:5). (3). Keimah cu sangka ka si ( 10:7); keimah cu tukhaltha ka si ( 10: 11,14), keimah cu thawhsalnak le nunnak ka si (11:25), keimah cu lamzin, thutak le nunnak ka si ( John 14:6), keimah cu Sabit hri ngaingai ka si (15:1). Johan thuthangtha ah hin Bung 21 a um ih thenthum ah kan then thei: Thenkhatnak: Jesui’ suahnak le timlamawknak ( 1-2). Thenhnihnak: Jesui’ thusim le rawngbawlnak ( 3-12). Thenthumnak: Jesui’ thihnak le thawhsalnak thuhla ( Bung 13-21) Tuini ih kan sirhsan mi catlang hi  sim hlawh le a larbik lam a si ding tin ka ruat. Hi bungcang sungah hin Jesui’ rualpi pathum-Martha, Mary le Lazaras pawl thuhla kan hmu thei. Cule, Judah mipi pawl,  Jesui dungthluntu, le Khonsil pawl khal an lang tel ve. Cule, hi Jesu in thilmak a tuahnak hmun hi Bethani khua, Jerusalem ihsi peng 2 kim deuh lo a si.  Kan hmuh bangin Lazaras a thih thuhla le Jesu’n thlan ihsi a kaihthawhsalnak thuhla pawl a um.

I. DUHDAWTTU RUALTHA

Martha le Mary ih cakuat hin Jesu cu duhdawttu rualtha a si zia a langter, “ Bawipa, na duhdawtmi na rualpa a na” ti ah an ti. Na rualpa a timi hin thizik ih a na rero mi Lazaras a tinak a si. Lazaras tei’ unau za hi Bethani ih um an si. Cule, hi laifangah Jesuh hi Jerusalem ah a um. Cule, Mary hi zihmui tawih tahrat in a sam thawi Jesui’ ke hnawttu nu a si. Cule, Bung cang kan zoh asilen Jesuh tla rawl ei rak sawm in Jesu a duhdawttu le Jesui’ duhdawtmi rualpi an si. Lazaras thuhla hi tampi kan Bible in in sim lo nan Jesui’ duhdawt zetmi a si ti hi tawk Bible bungcang ah a farnu pahnih ih tongkam in kan thei thei. Hi tawk ihsin kan zir thei mi cu rualpi tha dinhmun ah hin kanmah lawng in mi pakhat kan va theih hi rualpi tha a si lo, kan theihmi kan rualpi in in rak theih ve hi a tul. Hi tawkah, Martha tei’ unau za cun Jesuh an nel, an thei, an inn tlang in an to tlang ti fiangte’n kan hmu thei. Cuihleiah, “ Bawipa” timi an tongkam ih sin an unau za in Jesuh a zumtu, pumpak nun ih pehzawmnak a neitu an si thluh ti khal a fiang. Cuti asilen tuini ah nangteh u le nau, ziangtluk Jesuh thawn nan thei aw? Na nunnak taktak ah Jesuh na nei zo maw? Jesui’ mi theih na si zo maw? A taktak in a rualpi na si zo maw?

John 15: 13 ah cun “ Mi pakhat in a rualpi pawl hrangah duhdawtnak tum bik a neihmi cu an hrang ih a nunnak pek hi  a si” ti ah a ti. Peknak hmuahhmuah ah a sangbik mi khal a si fawn. Kan hni le puan, neih le thilri pawl cu kan rualpi lo khal midang seherhnak thawn kan pe siang a si men thei, asinan kan rualpi hrangah kan nunnak tiang ih vawn thleng le kan nunnak sung khawp tiang ih duhdawt timi cu thil harsa ngaingai a si. Asinan, in duhdawttu kan rualtha Jesuh cun amai ral le amah dodaltu , sual ih a tluse mi kan s icing in kumkhaw nunnak kan neih theinak ding ah tawpcin nei lo duhdawtnak in, kan phulo le tlinglo cing in duhdawt ih cutin sual ah kan pil ih kan thi zo hnu kha kan thihnak ding hmun Kross parah kan hrangah a thi (Rom 5:8; John 19:30). Unau, thaten na nun zalam tluan zohkirsal hman tuini ah nunnak liam ih a lo duhdawttu Jesui duhdawtnak hi nangteh ziangtin na sawn ve ding?

Jesui duhdawtnak cun  ramri a nei lo, miphun a thlei dang lo, leidan ih mi thabik, mi lianbik, mi farah bik le mi nauta bik khal a huap ban thluh. John 3 kan zoh asilen Nicodemus thuhla kan hmu ding.  Anih hi lei taksa dan ih mifel, zirhtu saya pakhal a si. Asinan, taksa dan ih a felnak le thatnak in Pathian lung a awiter thei cuang lo ruangah “ Jesu’n na pianthar a tul” ti ah a ti. Mi tha bik Nicodemus khal in Pai’ hnen a thlennak ding ah Jesuh a tul ih cutin Nicodemus hrang khalah Jesu a thi. Tuini ah hremhmun thlennak khawp sual ka tuah lo. Mi ruk ka ru lo, Mi ka thawi lo, Mi nupi/pasal ka sualpi lo, sumpai ka ei thup lo, Biakinn ah hmanhman ten ka khawm, thlawhhlawm le thenhra thenkhat khal dik zetin ka pe ti ah rundamnak hrangah mai felnak le thatnak rinsan kan um pang maw? Mifel bik Nicodemus khal kha a minung felnak- sual ci ih piang a sinak ruangah Jesu a tul ve thotho. Rom 3: 23 “ Kan zaten in misual kan si theh ih Pathian sunlawinak kan co ban lo”. Luke 19 lam kan zohsal a silen Siahkhawngtu pa Zakia kan hmu thei. Amah hi mi lian, diklozet ih sumpai eithup le mai hlawknak lawng ruat ih kha a si. Curuangah, mi ih hmuhsuam, huat le tih mi a si. Ngaihtu khal a nei lo. Tawngdangin kan rel asilen mi ih mitkem le remlohmi a si. Asinan, Jesuh cu Zakia, misual pai’ innah a thleng tlat! Jesui’ duhdawtnak cun misual zovek khal a thleng ban thotho! Awle, duhdawtmi unau, tuini ah kum 100 lenglo Khristian kan sinak a si thlang cumi ah a hmin menmen in cu Khristian kan si thluh. Asinan, leitlun sualnak, zu le sa, nawmsipbawlnak, thupte sual le thlahthei lo mi sualnak pawl ruangah kei cu Jesu’n in duhdawt lo ding, kei cu ka tling lo ding na ti pang maw? Jesui duhdawtnak cun tuini khalah a lo ko thotho a si.  U le nau khal ih hmuhsuam mi, veng le hnen khal ih rem loh, misual zet na si khal len Jesu’n a lo duhdawtti ka lo sim duh! Na nunnak danglamzet in lo thleng le lo thlawsuah a duh. Tu rori ah a hnen na kirsal duh a si ah cun zangfahnak thawn a ban a lo sawn a si. Unau, sual ah tlan nawn hlah! Thihnak thawi kan karlak hi karkhat te lawng a si fawn! Runtu Jesuh ah ra tlan lut lohli aw! Na sualnak a lo ngaidam ding ih malsawmnak thawn na nun a lo hruai sal ding.
Rom 5: 10 kan zoh asilen “ Hlanah cun Pathian ih ral kan rak si, sikhalsehla atu cu a Fapa thihnak ruangah a rualpi ah in tuah zo. Pathian ih rualpi kan si zo ruangah Khrih ih nunnak in ziangtluk in in runsuak sinsin ding” timi kan hmu. Nang le kei cun kan ai ih thi , tholeh Jesuh Khrih kha ka Bawipa le ka Pathian, I runtu le tlentu ti ah rinnak ih cohlan ding lawng kan nei. James 2:23 ah cun, “ Cathianghlim in, “ Abraham in Pathian a zum ih cuih a zumnak thawngin Pathian in miding ah a co a si,’…Curuangah Abraham cu, “ Pathian ih rual,” ti ah kawh a si. Abraham, rinnak ih kan pa thiam a co theinak le Pathian rualpi ti ih kawh a si theinak cu a zumnak ruangah a si. Tuini ah zumnak thawn Jesuh parih kan thumawknak thawng lawnglawng in Pathian ih rual lole Jesui’ rualah kan cang thei. Mi tampi cu sumpai ( Money), thuneihnak (power), sinak (prestige), mi ciahneh theinak (influence) le thil dang leitlun in a ruahsan mi pawl ah an thum aw. A ngaingai ten kan tilen leitlun milai in kan tul bik mi cu cu pawl an si lo, kan tul bik mi cu “Runtu”- kumkhaw Hremhmun ihsin luatnak in pe thei tu a si. Cumi um sun cu Jesuh, Jesuh amah lawnglawng hi a si (John 14:6; Tirh. 4:12). Mi tampi leitlun ah an suak in an thi asinan zohman in an sualman leiba an pek theilo hleiah midang ih sualman leiba khal peksak theitu an um fawn lo. Jesuh, Pathian fapa lawnglawng in sualman leiba in peksak thei. Mifel cu misual ai ah a thi ih rinnak thawi amah a zumtu hnenah nunnak in pe. Curuangah, a nunnak liam ih in tlennak hin Jesun kan rualtha bik a si ti fiangten in theihter. 

II.  DINHMUN IN THEIHSAKTU RUALTHA

Minung hin kan dinhmun in theihthiampitu hi kan ngaina in rualpi ciocio khalah kan rinsan cuang. Kan harsatnak le buainak tlang takih kan ruah ngamnak cu rualpi tha taktak hnen lawngah a si. Hi tawk kan Bible cang khal ah Jesuh cun Martha tei unau tuarnak theihsak in a tap ti kan hmu thei. Kan Bible pumpi ah hi mi hi cang tawi bik a si. Jesu cun Martha tei unau tuarnak le lusunnak cu a hmuhsuam mai lo, a nautat mai lo, a tuarpi ih a tap a si. Hi tawk ih “ Jesu a tap” timi ah hmuh dan a phunphun a um. 1).Mi hrekkhat cun hi tawk ah Jesu cu kanmah vek rori minung a si ruangah kan harsatnak le sinak zawn ah a takin in tuarpi an ti. 2). Pope Leo I cun hi tawk ih Bible catlang hin Jesuh ih pianken (nature) phunhnih in a sim ti ah a ti, “ Minung a sinak dinhmun in Lazaras ruangah a tap, cun Pathian a sinak dinhmun in Lazaras thihnak thlanthlim ihsin a thoter” a ti. Curuangah Jesu cun leitlun mi zate hnenah zangfahnak, lainatnak le zawnruahnak a nei. 3).  Witness Lee ve thung cun Jesu in Lazaras thawhter a tumnak thawn a tuarpi ruangah a tap timi cu a mil aw thei lo ding a ti. Lee cun hitin a ti bet Jesu in John 11 sung ih a biakmi pawl ( a dungthluntupawl, Martha, Mary le Judah)  hin Jesu an zumlo ruangah a si a ti.   A kiang nai ih um ringring le amah a thei tu bik pawl khal in cang 26 ih a simmi, “ Keicu thawhsalnak le nunnak ka si” a timi an zum lole an theihfeng lo ruangah a ninghang in a tap a si a ti ve.  Ziang ti zawng in kan let a va si hmanah, hi tawk ih fiang zetmi cu Jesu in a rualpi pawl tuarnak a theihthiampi ti hi a si.

Thufim  18: 24  ah cun “ Rualpi hrekkhat cu caan tawite sung lawng an hmun; sikhalsehla rualpi thenkhat cu unau hnakin mi an tlaihsan sawn” ti ah a ti. Jonathan le David tei pahnih ih rual thatawk dan hin nun tampi mi a sim.  I Sam 18-23  ah a thuhla cipciar in kan hmu thei. A tawizawng in ka rawn rel ding. Saul cun a fapa Jonathan cu Israel Siangpahrang siter a duh ruangah David thah dan ding a hawl. Asinan, Jonathan, Sual ih fapa cun David cu Pathian in siangpahrang dingah a hrilmi a si ti a theih tikah Pathian a tihzah ih a pa in David thah a tum cu a duh lo. Cutikah, a pai thuthup hmuahhmuah David a sim ih David ih nunnak hrangah lamzin a sialsak. Rualpi tha ih sahimnak le luatnak ding kha tuar le caan a tul hman ah a sungral siang. Jonathan ih nun kan zoh tikah Pathian ih duhdawtnak a nun ih lungsuak kan hmu thei. Ziangkim cotu ding le neitu ding cun a rualpa David ih hrangah ziangkim a can siang. A dinhmun luahtu ding David ih hrangah cun a neihmi ziangkim a can siang, cumi cu duhdawtnak ruangah a si. Hivek hi tuini ah kan mi duhdawtnak teh a si ve maw? Hivek nun hi Pathian thawi pumpak nun ih kan pehzawmawknak le midang thawi kan pehzawmawknak teh hmuh ding a um ve maw?  Nitin kan nunnakah Jonathan ih duhdawtnak vek nun nei thei ding ah Pathian hnenah tlaza cam cio uhsi. Jesui in duhdawtnak, kan zon in ruahnak le kan dinhmun in theihthiam saknak cu Jonathan in David a theihthiamnak hnak in a let zakhat lai in a cungcuang sawn.

Vawikhat cu kum li nute hi a rualnu thawn an kawmawk hnu ah inn ih a nui’ hnenah a rat lung. Cule, hitin a nui’ hnenah thu a sim, “ Nu, Janie cu a riah a sia tuk asancu a zawhte fanote in a thihsan” a ti.. Asinan, “a tuar zia um ding ah ka bawm ngah” a ti. Anu cun ziangtin a tuar dem deuh ding ah na bawm ti ih a suh tikah, “ Ka tah pi ve, amah thawn kan tap tlang” ti ah a ti. Kannih zumtu pawl khal hi mangbang vansan a tuartu kan unau pawl tlunah cuvek lungput kan neih asi ah cun a va sunglawi awm ve aw. A rualnu ih riahsiatnak tuarpi dam hnak ih thasawn hnemnak dang zianghman in a pe thei lo ti a thei. A cancan ah cun kan tawngkam, le mi hnemnak tla hi hnemawknak hrangah a tlak taktak lo theu. Mi pakhat in ziangtlukin kan tuarpi ti a hmuh tikah cumi cun thazang thar le ralthatnak a pesal a si.  Vawitampi ah cun harsatnak le vansannak kan tawn can ah, kan rualpi tha kan ngai theu! Kan thinlung ih phurrit pawl tla an hnenah sim ih cutin an hnen ihsin thazang ngah kan beisei. Thinsau te ih na thusimmi lo ngaithlak sak ringring thei rual than a neih a silen Pathian hnenah lungawithu sim aw cumi cu a sunglawi tuk mi a si. Asinan khatlamah, can tampi ah cun kan zumvek an rak si lo. Vawi hnih thum tiang tla cu thinsaute in in ngaithlaksak men thei, asinan, kan sim tam le ruah tam cun mi an ning mai! Asinan, Jesuh kan rual thabik cu cu vek a si ve lo! Ziangvek dinhmun sebik le harsa bik dinhmun ih kan din lai khalah “ Nannih phurrit a phurmi le zonzaih a tuartupawl ka hnenah ra uhla, keimah in cawlhdamnak ka lo pe ding”  (Matt. 11:8) ah a ti. 

Ziangtik lai can khalih kan thu le hla ngainuamti, in theih duh ringring tu cu Jesuh a si. Thufim 17:17 kan siar a silen, “ rualpi tha cun mi an duhdawt ringring, unau cu harsat can ih bawm awk ding a si” ti ah a ti. Jesuh cun ziangtik lai khalah in duhdawt ringring ti hi kan theih ka duh. A duhdawtnak cu catlo in kan tlunah a langter. Jeremiah 31:3 khalah Bawipa in ami Israel pawl hnenah “ kumkhaw duhdawtnak thawn ka lo duhdawt zo” ti ah a ti. Hi tawk ih Pathian in a mi pawl a duhdawtnak hi zarhkhat duhdawtnak, thlakhat duhdawtnak si lo in kumkhaw daih duhdawtnak a si. Kan tlak lo kan tlinglo, kan phu lo cing in Jesu cun kumkhaw duhdawtnak, cinneilo duhdawtnak thawn in duhdawt. Curuangah Paul in Rom 8: 31-39 ah cun Jesui duhdawtnak ih ta cu thil zianghman in in then thei lo ding ti ah Paul in a ti. Curuangah Peter 1 Pet. 5:7 khal in hitin in fawrh, “ Nan vansannak hmuahhmuah cu a parah thum uh ziangahtile anih cu kan zon in ruattu a si” a ti. Kan dinhmun in theihsaktu rualtha kan neih ruangah zianghman tihphan ding a um lo. Na dinhmun lo theihsaktu taktak hi na pumpak nun in a tep zo maw, a thei ve zo maw?

III. IN BAWMTU RUALTHA
Na dinhmun siat pittawp le harsatnak nasa zetin a lo cimbuai laiah bawmtu na nei theu maw? Rualtha cuvek can ih lo bawmtu na nei a silen Pathian thangthat aw. Mi tampi cu bawmtu rualtha nei lo in bawmtu hawl in an khua an tang. A si, leitlun ih kan rual pi tha pawl cun in bawm mi nei theu hman sehla in bawm theinak hin cintawk a nei. Asinan, kan rual thabik Jesuh cun kan harsatnak zaten in bawm thei thluh! A ban tha cak le a mi bawmnak dawnkham theitu thil zianghman an um lo! Martha le Mary ih lusunnak le tuarnak theih sakin, Pathian sunlawinak hrangah thihnak thlanthim a awnter hnu ah “ Lazaras ra tho aw” tin a au ih Lazaras a ra suak. Mithi khal in kan rual tha Jesui aw cu an thei thei! A va mak ve! Pathian sunglawi seh. Mithi cia hman kai tho thei kan rualtha Jesuh cun kan harsatnak khal a zaten in bawm thei tuk ti hi a thar in theisal uh si. Tuini ah kan dinhmun le sinak ruangah thinnau kan um pang maw? Kan nitin ei le in, hnatuan , le tuahthamnak pawl ah thanau kan um pang maw! Kan rualtha Jesuh ko uh si! Bawipai hnenah thlen camcin uh si! Amah cu in bawmtheitu kan rualtha a si (Lk 11:5-13)

Michelle cu kum 16 nute asi ih Michigan ih um a si. Nan, vanduaithlak zetin hight school a kai rero laiah cancer natnak a nei. A thla tel cumi ruangah si le vai thun in sikhan ah a feh theu. Cuvek ih si le vai tha tha thawi tuamhlawm lo ah cun a nunnak hrangah ruahsan ding malte lawng a tang. Michelle cu a thinbang in a tihtuk, asinan, si thun (injection) ding ih a feh tinten, high school ih a rualpi tha bik cun a thlun ringring.  Hitin Michelle cun a ruat, “ Si in thun theh cun ka ih ding ih thinlung le taksa lam ah ka cau tuk ding . Asinan, ka rualnu in ka kut in dimten a kai ding ih cule Michelle, “na pahtlang thei, na pah tlang thei” ti ah in ti ka kiang ih in ihpi nak cun ka nunnakah ralthatnak le ruahsannak in pe” a ti. Tlawngta mi dang pawl cu leng ah lekaw in, bazaar kai in, an ca an zir rero laiah, Michelle ih rualnu cun a rualpi hrang ih a tha bik a tuah. A duhdawtnak cu a hnget khoh a si. Cubangin, kan rual Jesuh ih in duhdawtnak cu a hnget khoh. Harsatnak step sukso kan pal can khalah in palpi in kan hnenah, kan sungah le kan kiang ah in umpi camcin a si.  

Jesuh van ih a kaisoh zik tikah khan dungthlun tu pawl tih le khur ih an um ding  asiang lo, curuangah Jesuh in nanmah a lo bawmtu ding ‘ Bawmtu dang” ka lo pe ding  a ti (John 14:116-18). Hi tawk ih “ Bawmtu dang” timi hi “ Thlarau Thianghlim Pathian” a simnak a si. Cutin Peticost ni a rawng thlen tikah Thlarau Thianghlim cu an parah a rawn thleng ih Pathian ih cakternak le ralthatnak thawn thuam in an um. Cun, tuini ah kan nih zumtu pawl khal mi caklo kan si ti in theih ruangah Rinnak thawi Jesuh cu in Runtu le Lal ih kan cohlan leveten Pathian in in cencihtu “ Thlarau Thianghlim” in pe ( Eph. 1:13; Rom 8:9-11; I Kor. 3:16).Cuih Thlarau Thianghlim cun kan tawntaihnak ah in bawm in in cakter. Kanmah in kiltu Thlarau Thianglim cun sun le zan, nahzi kulhluanhli sung rori in kilveng. Curuangah, kan harsatnak ziangvek khal ah nehnak in pe thei ringring.  Curuangah, Heb 13: 5 ah cun Bawipa in, “ Ka lo fehsan lo ding” ti ah thu in tiam. Cun, Matt. 28:20 khalah, “ San a cem lai hlan lo nan hnenah ka um ringring ding” tin mi a tiam fawn. Curuangah, in bawmtu kan rual tha Jesuh le nun ih in cencihtu Thlarau Thianghlim Pathian cu rinsan in a duhnak thlun ringring uh si. 

THUKHARNAK
Atu ah cun Jesuh cu lei le van ih rualpi thabik asi zia thu thu thum hmang in kan zoh tlang zo. Asilen , unau, nangteh tuini ah cui rualtha bik Jesuh ih rualpi na si ve zo maw? Asilolen cui rualtha bik Jesuh vek in midang a zohkhentu na si ve maw? Lole, Jesui rualtha si ve na duh in amah vek rualpi tha si ding na duh ve maw?

ZIANGRUANGAH JESUH LEITLUN AH A RUNG TUM?

Preached on 21, Dec, 2016                   By Rev. Henry vl Hmangaih Tu zan ah kan lak ih pakhat khat hi interview lo tuah sehla zia...