Showing posts with label Ram Duhdawtnak Thu. Show all posts
Showing posts with label Ram Duhdawtnak Thu. Show all posts

Friday, July 15, 2011

Kawlram khualtlawnnak le Hmuhtawnmi -1


Tlawnnak thuhla tawi
Pathian lam hruainakin kum thum sung kan ram ka suahsan hnu ah ka ngai ve duahdo mi kan Chin ramte pal sal theinak can Pathianin in pe.  April ni 15 ihsin May ni 30 tiang kan ram ah um in Mizoram tiang hawng thlen theinak can ka nei ih ka lungawi ngaingai. Cuiṭumah, kan Chin mino rinsan mi ziangmaw zat, kan miphun hruaitu le kan rinsanmi ziangmaw zat tla an kut kai ngah le an hmelfang hmu in ka um ngah ih ka di a riam zet. Duhdawtmi nupi thawi honeymoon hmang phah ti cu lamzin lungkhawrawk le harsa dang khal thei man lo in, nitin hi nithar sunglawi bik vekin ka ruat ih ka khawp lo zet. Tuiṭum ṭhalsung ka tlawnnak ihsin ka hmuhtawn mi thil hrekkhat a dikthluh ti lam hnakin ka hmuh dan ka rawn tarlang ding. Siartu mipi hrangah ṭhathnemnak  malte tal a neih ka besei.
Hmuh Tawn Mipawl
Acozah Thuthawi Pehpar aw in
(1)               Khual tlawn sukso a nuam deuh ngaingai
Kum 2008 June ni 6 ah Philipines kan kawlram ihsin ka ra tleng ih cuisin tuikum ṭhalsung lawngah tlunkirsalnak can ka nei. Thil tampi thlengdanglam aw mi a um ding nan, keimai tlawnnak thuthawi pehpar aw ih danglamnak malte ka rawn tarlang ding.  Khual tlawn sukso ah khawtin deuh thaw ih mi an rak zohfel (check) kha a um nawn lo tluk a si. Yangon ihsin Mizoram tiang kan nupa in kan tlawng ih cutin, tuihlan ih khawtin le gate tinih in dinpi, check ring kha kan kawlram lo bang in ti zurzo in in lanpi nak a tampi. Ahleicein, Tahan ihsin Tio motor kan to tikah, Peng  8, Tidim le Haimual lawng ah reilote in dinter. Tu ah teh ziang a rawng bang ka thei lo ih, ka tlawn tiang ah kha cun kan ram cozah thlar a thleng awk zarah khualtlawn tla a nuam deuh in a sawt deuh a bang.

(2)               Yangon khawpi a ṭumsuk a bang

Kawlram ihsin passport tuah ih ka sukso rero lai ah khan Yangon ah Aircon bus le building thar tete hmuh ding a um phah. Asinan, tuikum ṭhal ka tlung sal cu kan khawpi bik Nayphidaw lamah an thawn ruangah teh a si pei maw Aircon bus to ding khal ka hmu nawn lo. Taxi khal len Aircon taxi hmuh ding ka hmu lo. A um a si hmanah a vang zet ding a bang. Cule, innthar le building thar mawi zetzet hmuh ding a vang zet. Shuli fehnak zinah Shoping Mall tumtak pakhat a um ih cumi cu rual a pawl ban ve zet. Amahlawngte, thil man cu a awl lo nasa. Rualpi hrekkhat cun Yangon khal a ṭhangso ko an tinan, ka cam rei lo deuh ruangah teh a si pei maw keimai pumpak hmuhdan ah cun a ṭumsuk in ka thei. Asinan, Yangon ihsin Mandalay motor zinpi kha Nyipidaw zin in an feh ih cumi lawngte cu lamzin a mak nasa. Vanzam to vek a si in ka thei. Motor hling le mi sawi khal a um lo. Lamzin a nuam, a fai in a tum. Cun Motor khal to a hahdam in a nuam lawlaw. Tuihlan kum 3 liam zomi ah khan cun lamzin ih rawl kan nei tikah, Motor pakhat hnu pakhat an dinnak le cawlhnak a bang aw lo.  Asinan, tuiṭum ka vawng tlung cu hmunkhat ah rawleinak hmun a um ih cumi ah cun Bus pawl hmuahhmuah cawlin rawl eikhawmnak kan nei. Mai Motor tonak number hminsin fuh lo ih buai khal hmuh ding an bo lo.
(3)               Tahan khawpi a ṭhangcak
 Mandalay ihsin Tahan lamzin kan hawn pan cu malte tal zin a tluang ve deuh thlang kei cu maw ka ti. Asinan, Mandalay ihsin Kalaymyo zin le Motor cu amah kel an si lai in ka thei. Motor to a har kel in a har ih, zan ah ih a theih lo ih ke cawm eu eu a ṭul lai. Motorte khal a um ih hrekkhat cun cumi cu a nuam deuh ngaingai an ti.  Lamzin a siat kel in a siat ruangah kan rawng tlunlam tla cu tilian in in dangih cutin rei tak kan hngak.

     Sinan, khatlamah Tahan Khawpi ka hrawng tleng cu a rak nuam ngaingai. Mai khua le ram thleng deuh vekah ka ruat aw aw. Rual le pi tampi tawng in le kan mai aan ten thu le hla kan hawn ruah aw khawm thei ih a manhla ka ti zet.  Cun, inn le lo khalah Tahan cu a ṭhangso vivo in ka hmu.  Innmawi zetzet hmuh ding a tam nawn. Cun, lamzin kap ih inn le lo ṭha pawl tla cu kan Chin miphun pawl ta an si tam sawn in ka thei ih ka lungawi thup zet. Chin ti ka hman tikah Chin hnahthlak saklam lawng si lo thlanglam laitlang pawl khal Tahan le Kalaymyo kiangkap ah an rak bengbel aw nasa ti ka hmu suak. Tahan cu kan Chin mipawl ih khawpi pakhat tluk a si. Leng le khawi tawk hmuh pakhat khat suahvah tikah kan miphun kan mikhual lo lawng siloin a neitu bik lakah kan tel ve vekin ka ruat aw.
(4)    Communication a nuam ngaingai 
           Kum 3 liamcia ih ka rak um laiah cun Mizoram ihsin Mobile handpone ka rawn keng ih cumi cu Yangon lawngah ka phawrh ngam. Asancu, lamzin ah Mizoram lam sumdawng lawng ti lo cun an hmang lo.  Ralkap pawl in mi lawn ṭeuṭeu an tum ih a rak buai thlak dah zet. Cuti a si ruangah, Phone hman zik tinten inn pakhat khat ih ule nau ta a silolen zinkap ih ta hmang in phone awk a ṭul. Cuisan laiah cun Yangon hmanah Handpone a khung in a hmang an mal te lai. Cun, khai sanih Yangon khawpi ih handphone rak kai pawl cu an lutun khal a sang in, mi lakih handpone hawn celek le mi biangbiak khal an paih zet. Nan, tuikum ka vawng tlung sal cu leitlun killi hmasawnnak in kan ram khal a rak zut ve nasa. Yangon lam cu relloh, Tahan khalah handphone kai an tamzet. Zung le office cu sim loh pumpak ih hmang khal an tawr. Cun, Mizoram kap lamih kan unau  a umpawl ahleice in Lairal tlangtluan le Zahau tlangtluan lam ah tla cun  Mizoram Sim card an hmang thei ih cutin, khat le khat biak pawhawk le hnaṭuan tlang a remcang zet. Ṭhimnakah, ka nu cu Khawthlir ah an kum 100 Jubilee a hmang ih Champhai ihsin awlsam ten kan be aw rero thei. Buhtuh lai rak si bang ta sela lo ah buhci a cem tikah inn ih a um pawl kha an hawn phone ih cutin buhci an vawn pe mai.


Hminsin: A pehzawm a um lai.

Monday, June 27, 2011

CHIN (KAN) MIPHUN HMAKHAW THLIRNAK- Part 2, 2010


Kan miphun hmakhaw thirnak ih a hnar kaitu pawl:
1.         Kohhran Hruaitu le rawngbawltupawl
            Thil pakhat khat kan tuah ding tikah kan mipi hi an thupi tuk lawm mam. Mi pakhat in ruahnak le fimnak nei khal sehla, a thluntu, a tuahpitu le a  ṭuanpi mipi an um lo ah cun a hlawhtling dah lo ding. Curuangah mipi pawl hi an pawimawh tuk law law. Cumi tlunah, kan mipi pawlih World view (hmuhnak le khawruahnak) thleng thei tu um sun cu hruaitu le rawngbawltupawl kan si. Miphun duhdawtnak lungthin thawn ka ngan vekin asiartu khal in cu lam hawi ih in siarsak ding ka beisei. Kan miphun dinsuahnak le hmakhaw sialtu khal kohhran hruaitu le thuthang ṭha simtu pawl kan si. Mipi pawl cu hruaitu in kan hruai dandan in an feh a si. Cuti a si ruangah kan miphun chin ti mi khal hi kan dinsuah theinak dingah cun kan mah hruaitu le rawngbawltupawl lungkhat ih kan feh tlang lawng in a cang thei mi asi. Pastor, Evangelist le Kawhran upapawl hi nitin deuh thaw ih kan mipi thu sia, thu tha a zirhtu kan si. Kan miphun ih hmailam cu kan kutah a um ka ti duh. Pathian in kan liangparah a ṭhum a si. Kan calai le kan nunphung in pek mi kilkhawi thuhla khal hi kan mai mawrhphurh a si. Curuangah kan miphun a hloh lo le kan ṭhanlen (progress) vivo theinak dingah cun kan sayapawl in hma in hruai rori kan ṭul a si. Miphun veinak thawn kan rel ta cengceng cu tu ah Falam ti mi le Lai ti mi kan hman rero ih kan miphun fehdan khal kan hmu thiam ko ding. Kan chin state hmanah kan fate deuhdeuh a si hi the!. Cuti a si ruangah thu kan sim le kan mipi kan hruai tikah politics rel ciam co a ṭul lo ih nan kan ṭawng kam suakah kan nih ‘Laimi’ lolen ‘Falam mi’ (ti ih bi tak ih ) kan ti ai ah khan kan nih ‘chin mi’ ti hlir hi hmang sawn sela tui hnu kum hra ah cun kan mipi pawl hrangah miphun hrang damnak (liberation) a va si zik ciang em!. Nan, saya le rawngbawltupawl in miphun thu rel le ngaihven hi  Setan hmuh in kan hmu, kan hmang duh lo a si ah cun ziangtik hmanah kan mipi in thuthup kan hmuh mi hi an hmu ban dah lo ding. Hruaitu ṭha pakhat cu nu zakhat thawn an tluk aw a si.
2. Tlangcabawm tawlreltu- moderators le Thuthang suahtu kan rinsanmipawl
   Kohhran hruaitu, pastor le Evangelist pawl vekih pawimawh le kan miphun hruaitupawl pakhat lakih a tel ve mi cu kan “ Tlangcabawm tawlreltu-moderators le thuthang, cabu a suahtu pawl nan si”. Ṭong dang in kan rel asilen “calai ih cangvai pawl” nan si. Thu tintian a la khawmtu le mipi siar theih ih thehdartu kan si ruangah kan mipi pawl ih mit le hna kan si. Lam dik an zawh theinak dingih lam hmuhtu meisa (meifar) kan si. Kan casuah mi le cathlah mi tinte’n chin miphun ti lawng in ngan,  ko aw sela ziangtluk in kan miphun hi kan cak in kan ṭhang so ding!. Cuti, kan chin calai in kan mipi thinlung le nunnak a ciah neh leveten kan kawtlai ṭongkam le biakawknak khalah chin ti mi in ram a kauh deuhdeuh ding ih kan miphun cu pumkhat in cak zet in Pathian le unau dang pawl hrangah tiang kan parsuak ding a si. Tlangcabawm a tawlreltupawl, ca angantupawl, thuthang a suah tupawl le cabu a suahtupawl hrangah kan miphun hmailam khawthlirnak mit nei in ca kan ngan, kan suah thiam a va ṭul lawm mam em!.
3. Kan musician, hlaphuahtu le singers pawl
Kei hi thu le hla lamih mah tawkte ih tui le phur mi ka si ve ih, kan miphun thu le hla ah kan ṭhangso vivo ti ka hmuh hin ka lungawi ngaingai. Kan musician pawl khal an thinlung a kau in kan singerpawl thazang an pe zet ti ka hmu vivo ih ka lungawinak a zual sinsin. Hi mi ah kan mipi pawl ciahneh thei emem tu pawl lakih telve mi cu kan hlasaktupawl(singers) le musicians (Awnmawi tumtupawl) an si. Kan nih hla lam a ngainatu khal hin miphun hmakhawr thlir thiamnak mit thawn hla phuah, sak vivo sehla kan miphun in a dam pi ding ti hi ka ruah san. A liam cia ih kan rak tuahzo mi pawl cu a liam cia a si ih kan hmailam hrangah a liam cia zoh phah in kan thlir thiam ding a thupi zet. Kan Chin state ṭawng neitu kan sivekin kan hla phuah khalah miphun lam hawi a si ah cun “ chin” ti mi hi “ lai” ti mi ah hmang tam tum vivo seh la ti ah ka sawm aw duh fawn. Ka sim zo vekin “ lai “ ti mi hi ka hua a si lo, kan miphun hmailam khawthlirnak mit saupi thawi ka zoh tikah “Chin” ti mi hi kan pumkhatnak le dinhmun ṭha in thlen theitu um sun a si ruangah sawn a si.
4. Zirhtu-tlawngsaya/mahpawl
Zirtu saya pawl cu kan nun in sertu pawimawh bik lakih pakhat nan si. Kan miphun hmailam khawthlirnak thinlung saupi nei cia in kan fa le hnenah “ Chin” ti mi hi kan tuh awk thiam a pawi mawh zet in ka hmu. Kei ka hngilh thei lo mi cu ka nauhak phun hnih khat te ka si lai ih kan saya/sayamah pawl ih in rak zirhmi hrekkhat pawl kha an si. An mah pawl ruangah tui ni tiang mai miphun seherhnak le lainatnak lungthin hi keimah ah a um ringring. Tu ah an mah cu ka hmuh banlonak kua le ram ah an um nan in rak sim mi le zirhmipawl cu ka nun in sersuaktu pawl ah an cang ta riai e. Curuangah kan zirhtu saya/mahpawl khal in miphun duhdawtnak thianghlim khal hi kan tlawngta pawl hnenah Ro bangin roh thei vivo nung la aw.. a va sunglawi zik ve ka ti!.
5. Fimthiamnak a zir rerotu tlawngtapawl.
    Kan miphun hmailam hruaitu ding cu tui ni ih tlawngta pawl hi nan si. Kan miphun in kan lo thlir ih , Pathian kutneh le ropitnak kan miphun hmang ih tleu tertu si dingah nan u le pawl in kan lo hngahfâk nan si. A thianghlim mi miphun duhdawtnak le hmailam khaw thlir thiamnak mit thawi nan zir vivo ding ka sawm aw duh a si. Tui ṭum ih ka thupi thawi peh par aw khal in “ chin” ti mi hi tu ih sin tlawngta khal in hmang uar vivo se la cu len khua a rawng rei cun lungrual ten kan hmang tlang thei ding.
Thunetnak:
   A liamcia mi kan can vawn zoh kirsal in, kan pupa pawl cun hriamnam thawn ram an nawr in an ram le miphun an kilveng. Asinan, a tui kan ni san cu cuvek si nawn lo in fimthiamnak le thluak lamih cangvaih can a si kan ti khal len a sual tamtuk lo men thei. Hi a tlun ih thu “ kan miphun hmakhaw thlirnak mit” ti mi thu thawi peh par aw khal hi a hlawhtlinnak cu kan zate ṭanrualnak parah a ṭhum aw mi a si. Keimah lawng le pawl pakhat lawngih tuah theih mi thil a si lo, kawhhran hruaitu, pastor, rawngbawltu, calai lamih cangvai, zirhnak lamih hna a ṭuantu, tlawng a kai rero tu le kan mipi, kan zate’i ṭanrualnak lawngih cangsuak thei mi a si. Hi a tlunih duhthusam le sunmang pawl hi mai bulpak ṭanghma sialnak um riai lo le kan miphun kalsiam a ṭhat sinnak beisei ih ngan a si ti in theih sak ka duh. Kan lungrual ih thu khat vua in kan feh thei a si ah cun a tak ih kan tuah thei mi a si. Midang do le ngaih lo a ṭul lo, kan mah le mah kan pumkhatawk a ṭul a si. Kan miphun ih hmailam cu kan zate liangparah a ṭhum aw aw. A pawimawh cuang kan um lo ih a pawimawh lo deuh khal kan um lo. Kan zaten kan pawimawh thluh a si. Tui ih sin kan zaten, kan miphun thu thawi pehpar aw ih kan sinak kan relawknak ah “Chin” ti mi hlir kan hmang a si ah cun tui hnu kum 5-10 kar lakah cun kan miphun cu “ Chin” ti in leilung pumpuluk in in thei ding. Nan, kan nih hi daitei um ih kan siatral tiang kan hngah cun kan tlai ding ih kan sir awk a sawt nawn lo ding…

CHIN(KAN) MIPHUN HMAKHAW THLIRNAK -Part 1, 2010


Hi ka cahram ah cun politics (patriotism) thu ka rawn rel ding. Kan miphun in ziangtin hmailamah ke kan kar vivo ding ti mi ruahnak pawl an tel. Tui hnu kum 10-20 kar lakah ziang kan cang ding? Can na neih thei asilen Chinworld ih ka ca ngan mi pahnih kha na rak siar hrih lo ah cun zangfahnak ten in rak siar suah sak hram aw. Cu tawkih ka cahram thawi pehpar aw in hi cahram hi ka rawn ngan sal a si.
Kan chin state zoh tikah tui ni ah lungrualnak le pumkhatnak ṭha hmuh a har zet. Ziangruangah ti asilen kan ram ukawknak ṭhat lo ruangah, kan ṭawng pengtete a tam tuk ruangah le kan farah nak ruangah ti lo len a phunphun a lehnak kan ngan thei ko ding. Cutin, a tu ah kan Chin state kulh sungih a um mi miphun pawl cu Falam Chin, Hakha Chin, Tedim Chin, Cho Chin, Mara chin, Matu Chin, Khami  tvk a phunphun in kan ko aw ṭheu. Cuti kan kawhawk tikah kan mah le mah kan ṭhenṭhek hla aw deuhdeuh ih mi hrek khat tla cu sa le ral vekih a zoh aw khal an um. 
Ni nikhat khatah cun kan ram pi khal hi Pathian in zalennak ziangti kawng zawng tal in maw si in pe ding ti hi kei cun ka ruahsan. Cutin, zalennak co ta sela ziangtin kan um ding?. Kan chin state cu kan sat darh aw thluh pang kem?. Thuneihnak cuh in hrin khat le hrin khat kan do aw ciam co kem?. Ziang ṭawng bik hi si  Chin state ah kan hmang ding?. Ziang tin kan chin state a feh ding?. Duhthusam le khawruahnak kan nei cio ko ding ka zum. Cubetah, kan nih pawl teh hi ziang tin kan ko aw ding?. Lai ti in maw, Falam ti in maw , Falam Chin ti in  maw lolen Chin ti in ? Cuti kan kawhawk tikah kan chin unau dang pawl teh kan lakah an tlang leng thei pei maw?.. Hi thusuhnak dangdang pawl hi a kum tel ka ruah hnu ah kan miphun hmakhaw thlirnak hrangih ṭhathnemnak a neih thei hram ruahsannak thawn ka rawn thai suak a si.
Tui ni kan miphun ṭhansoh dan ka zoh le kilkip ih si ka bih tikah Pathian hnenah lungawi thu ka sim ṭheu. A liamcia mi kum 10 hrawng ka vawn thlir kir sal ih, cumi thawi ṭhim cun tui ni ih kan dinhmun cu a sang tuk zo. Zir le thiamnak, thu le hla, nuntu khawsaknak, len le neihnun lam khalah nasa zet in kan ṭhang kan ti thei. A tui kan dinhmun ah tla cun kan ramsung ih si khalin leitlun ram pumpi internet in siseh, phone in siseh awlsam ten kan be pawp aw lawng si loin thuthar le thil thleng a phunphun kan hmu ban. Cumi cun kan miphun hrangah ṭhathnemnak tampi a rawn thlen rualrual in siatnak khal tampi a rawn phur tel ve. Santiluan ti ih tlangcabawm ih mi ziangmaw zatin an rak ngan zo vekin, tik cu le can a her aw rero mi lakah kan tlang leng ve rero. Kan miphun khal cumi can a her dang lam aw rero mi cun kil kipah in hran ih leitlun khua zakip ah kan thleng ve thluh thlang. Mifim le mithiam khal a ni ni in kan pung ve deuhdeuh ih lungawinak ngaingai a si. Tik cu le can ti mi hi kan nih ih tuah theih thil a si lo, nan cui can sunglawi cu man nei zetin kan hmang thei a si. Ziang ruangah tlawng kan kai ? A tawi zawng in kan let asilen, ca thiam ih mah le mah todelhawk le neihnun kan duh. Culawng hman siloin, mi ih hmaizah le upat, khua le ram hrangah riantu ṭha si kan duh ruangah a si. Culo khal a sannak tampi kan thu lak dan ih zir in a um thei.

Asinan, riahsiat za asi mi pakhat ih ka hmuh mi cu kan miphun sinak ah a buzuih (fate zawngin) kan ṭhang mi hi a si. Atu ih kan dihmun zoh cun a ṭum suk zawng in miphun duhdawtnakah kan ṭhang a si. Kan chin state ah Chin Radio aw suah a cozah in inrak pe ih cu le kan ṭawngte rori in tui nitiang ah Radio thuthan ngai ding kan nei. Pathian thlawsuah tumpi a si. Nan, cu cingcun tu ah kan identity (sinak)  thu ah Lai, Falam le Falam Chin, Chin  ti mi thu ah lungrualnak ngaingai nei thei lo in pawlhcawk aw rere in kan hmang. Cumi cun dinhmun hnget lo ah in ret lawng siloin laiking vek fang “ leh lam ah awr dum suah ih leh lamah awr rang suah” vek fangah in thlen. Cui sin mi tamsawn in kan uar mi te “Falam” ti mi cu kan identity dingah kan ruat ih kohhran le society tam takin kan hmingah kan hmang. Cun, kan kawhawknak khalah “ kei cu falam mi ka si” lolen “ kei cu laimi ka si” ti ah kan ko aw aw. A tu’i kan dinhmun fangah cun a sual tum tuk lem lo tla a si men thei. Asinan, History (thuanthu) lamah cun Chin ti ah ngankhum kan rak si. Hi a hnuai ih ta pawl hi uluk takin in vawn siar suahsak hram aw:
1. Lai: Lai ti mi hi kan kawhawknak tam bikih kan rak hman ṭheu mi a si ih a mawi khal a mawi. Cun, Lai kan hawn ti leveten kan khansa (feeling) thei a si. Asinan, ka rel zo vekin Lai ti mi cu kan co ngah nawn lo abang. Ziangtin?… Lai ti mi cu kan unau Hakha pawl ih ta vek tlukah a cang. An nih cun an kawhawknakah Hakha an ti aw dah lo, an tam ah an malah “ Lai ” ti mi hlir an hmang. Cun, an vanṭhatnak a si ti ih ka hmuh bet mi cu Mizoram state sungah khin “ Lai district” ti mi an nei. Khi tawkih an neih mi cu Hakha ṭawng khi a si. Tawng dangin ka rel a silen “lai ṭawng” an hmang. Nang le kei in Lai kan ti aw asilen Hakha ṭawng khi lai ṭawng ti ih ruah a si sawn. Mizo, Khami, Mara tvk.. lam pawl cun Hakha ṭawng kan ti mi khi Lai ṭawng an ti. Nan, nang le kei ih kan hman mi hi Falam ṭawng ti ah an ti. Ziangtluk khalin Lai ti mi hi tâ bangin neih tum khal ningla unau (Hakha) thazang pe fang kan si. An nih cun an pawlhcawk ve lo “ Laipa/ Lainu bak ka si” ti ah an ti aw. Cumi cu an sinak ngaingai ih an kaihhnget mi khal a si fawn.
2. Falam: Kum tawkfang ih si khan Falam ti hi kan sinak (identity) phunah mi tampi in kan lalut. Kan mah sungah tla cun Falam kan vawn ti levete hin thazang tlung le hlum hlunhlo ah kan ruat aw aw. Cun, ngai khal a rem ih sal khal a nuam zet fawn. Falam khua( kan khawpi pakhat) a simi cu kan miphun hmin ah can ter tum in thih ṭan in kan ṭang a si phawt hi maw!. Thu saupi ruat mu ma lo in  can ter kan tum a si ah cun kan can ter ngaingai thei men. Asinan, a rahsuah (result) cu kan miphun hrangah a ropi tuk lo men ding!. Ziangtin?- Falam kan ti awk levete cun kan Unau Tedim, Hakha le unau dang pawl hin mikhual le midang zoh in in zoh hleiah kan lakih tlanlen le ngam takih um hi an harsat zet ding. Cuti kan ti aw vivo a silen, a buzuih(fate) zawng in kan ṭhang dingih kan hmai lam kum 20 hrawngah cun kan ṭawng a ngainatu le a duhdawttu cu kan mah sung lawngah kan cang ding. Kan mah sung hman ah kan ṭawng le phunhnam zahpi tu kan karh sinsin ding. Mi hrek khat phei cu kan unau phun le hnam ah in beu san ding. Unity in Diversity ti mi lam sinawn lo in, Destruction in unity ti mi lamah kan feh thuk sinsin  ding. Cu mi in a hrinsuah vivo ding mi cu a tu khal ih kan tawn rero mi- kan peng sungih miphun pêng pakhat hnu pakhat mahte in kan hlawm khawm aw hlet hlo kei ih cutin mi maltete ah kan ṭhekdarh aw thluh ding. Sumpai nei deuh le boruak hai thei deuh pawl in mai milai neih vivo kan tum ding ih cutin kan miphun cu sawmdawltu nei lo Pitar vekin a awngrawp (cau rau) ding. Culawng hman duhtawk lo in, a khua khua in dîn kan tum leh ciam co ding. Zawi khua cak deuh, zawi khua lar deuh ti le kan khua khal kan te ce lo ti si awm ang takin kan aukio ciam co ding. Cumi cun, kan miphun dingsuak le dam ding cu Malaria PF vekin kan thluakah in luh hnawh dingih caurau ko in in nuai siat ding. Kan tuam hlawmawk thiam lo vivo asilen duh lo le paih lo cing in kan cem ruairo lan ta ding a si cu. Cuvekin, kan miphun cu leitlunah mi kutsung le salah kan cang kum khua ding a si. Na zum lo len tu’i hi ca na siar ih sin kum 20 khi rak zoh hnih law ziang maw kan bang ding!!!.
3.  Chin: Ka cahram hmaisa pawlah ka rak ṭial zo vekin, hi Chin ti mi lawng hi kan miphun damnak si (medicine) um sun a si. Malte ka vawn aukio ta duak ke aw, thinheng lo ten- Kan nih miphun hi mai thu duh le mi lungruh kan si. Lungrualnak lamah lungruh duh lo in maithu duh lamah kan lung a ruh. Thu ṭha kan hmuh mi le theihmi kha tuah le thlun mai hnakin kan mai community le sungkaw thu suak a si lo ah cun thlun le zawm kan tum ṭheu lo. Hi mi hi kan mi bang lonak le kan hnufum ringring nak a si. Chin ti mi khal hi tu’i ni ah kan chin state ah tâ bulih a nei tu kan um hrih lo. Chin ti mi sungah kan funkhawm aw aw ti men a si. Cumi cu a dik ih rel tam khal a ṭul in ka thei lo. Falam Chin, Hakha Chin ti vekin kan bun aw zel zel men.. nan kan nih cu “ Chin miphun ”  kan si ti ih a ti aw fukfi tu  cu kan mah sungah hman malte lawng kan um. Asilen, Chin ti ih kan kawhawk fukfi cu a ṭulnak a um maw si , pawlhcawk ruri men teh hi a ṭha ko lo maw?, Ram lengah Chin kan ti aw ding ih ramsung le kan mah le mah ah cun “Lai” lolen “Falam” kan ti awk men ding ti teh hi a ṭha maw?. Nan ruahdan in rak sim ve uh law. Kei cun a ṭha lo “ Chin” ti lawng in kan ti awk fukfi a ṭul ka ti duh. Ziangruangah tilen, kan pawlhcawk aw rere asilen ziang tik hmanah kan ding suak dah lo ding. Kan identity ah kan buai kum khua ding. Thuphan per bangin kan sinak mi ih in suh leveten , “ ih..ah.. chin.. sungah hin miphun tampi kan um …” ti ih hel kual awk ciacom a ṭul hleiah kan pumkhatawknak in siatsuah a si. Chin ti mi thu thawi pehparaw in “ Mizoram ih sin kan zirding thuthup” timi le “ kan miphun duhdawttu kan um lai maw?” ti mi ah ka rak ngan tam tuk zo ruangah a siar zo hrangah cun nin um tla a si thei ih ka nawlh tam lo mai ding. Ka rel uar duh mi cu a tak ih kan hman suah a thupitzia le pawimawh zia sawmawk le fawrhfial awk a si.

Ziang tin kan ṭawng kan kilhim vivo ding?- Part 1- 2009


Film/Movie kan tuah ding
            Zarhpi tlainemah ka pi tei inn ih sin, kan inn Kanan veng pan in ka hawng tlung so. Ni dangih kan inn ih nauhak lek aw thawm le rak celcel ka theih ṭheu kha thawmvang a daih reprep. Ka mang a bang in ka innsang pawl an um lo a si pei maw ti ka ruat . Nan, sangka an kalh lo ruangah an um ko ding ti cu ka zum sal. Cutin, sangka ka vawn king ih , ti ziarzo ten tleirawl te pakhat in in rak awn. Inn sangka ka vawn awn rual cun kan innsung khat ih inn leng  mi ziang maw zat ka hmu.. Ti ṭhepṭhep ih an daih ruangah ka ngaih lam lam a ṭha lo, ka vawn zoh fiang ih an lak ih mi hrekkhat phei cu an mitthli an hnul rero ka vawn hmu. Ka mang a bang, mithi kan um maw ziang ruangah si pei ti ah um aih nak thei lo cun ka hawi aa.. Nan, fiang sin in ka hei zoh cu.. an hmai ih kan TV an rak hun mi le an zuknung zohmi ka hei hmu. Cu cun ka thinphu khal cu nuam tete in a mah kel ah a cang. Ka vawn sut, ziang nan cang, ziang nan zoh, ziang nan tuah?… mi hrekkhat cun, “sayapa zoh aw hmen an zangfak um tuk “ ti ah in sawn ih ka nu khal a mittli a hal ve tiamtiam ka hei hmu cih. Ziangsi ti ih ka vawn zoh cun “ Vapual Luaitli” film (zuknung) Tahhan lamih kan unau pawl in an rak tuah mi kha a si ih. A zohnawm tuk, kan zoh khawp thei lo, kan zangfah tuk, cun a san le a tha kan duh tuk, kan chin movie dang teh zoh ding kan nei maw????  ti ah in sut bet.

            Ka rel duh mi cu” Kan miphun kan ṭhansohnak le ṭawng kilhimnak ih thupizet mi cu film tuah hi a si. Sum le pai cem cu a hautak deuh nan, kan miphun kilhimnak le karhzainak ding hrangah cun kan tuah ro ri aṭul. A tlun ih ka rel bang in “ Mai tappi ṭawng te ih fala le tlangval an lem aw, nu le pa, nauhak pawl fiang em em ih an  ṭawng le cangvai an theih le hmuh cun an tha a tho in zoh hi nuam an ti tuk  a si. Culawng hman siloin, an thinlungah miphun duhdawtnak khal an nei tel ve cih.

            Atu tiang ah Kan chin ṭawng ih film/movie kutzung khiah tham hman kan neih hrih lo ruangah, ṭuanvo kan zate parah a ṭhum aw aw a si. Zo hman anih in ti seh ti ah tun aw thei kan um lo. Idea a nei le hivek lam a tui kan um len tu ih sin kan mah le umnak ram cio ih sin kan thawk cih a cu tuk. Tu ih kan thawk a si ah cun kan tlai hrih lo, kan lungrualnak khal a cak zet lai, thil ṭha tampi kan miphun le ram hrangah kan ti thei lai a si. Thuanthu , nu le pa innsang thu, miphun duhdawtnak thu, pathian thu, thuanthu roling, love story, ramdang ih mi ih in hmuhsuamnak le kan dinhmun, tampi .. thupi lu mawi tak tak bun in film tuah ding kan nei. Cui kan film cu man awl thei si, sung si lo in kan tuah tikah, -- Ram leng ih um hmuahhmuah kan ṭawng a nei tu in an lei ding, ram sung le kan chin unau chin ṭawng a hmang thei hrih lo khal in an lei ve ding ih, kan thu le hla , le cangvaihnak in mi ṭhatnakah a hruai vivo ding. Kan thu le hla in mi a ṭhazawng in a neh a si ah cun kan miphun le ṭong khal cu a parsuak vivo ding ti nak a si.

            Azuar khal a har lo ding…. Kan mipi in kan zoh/ngai cak tuk zo. Tu ih sin ramleng lam kan mino le ramsung lam kan mino hivek lam talent nei ṭha pawl kha tha hawn suah thlang uh law…Kan talent show nakah kan pindan(room) sung le community te lawng cu a bi tuk , kan miphun in na fimnak le thiamnak a lo ko a si. Kan miphun kan itthat nawn lo, tu cu kan ṭhangharh sal zo… kan ṭuan cun hlawhtlinnak in in hmuak a si… Kan chin movie rawng suak sal ding hngakhlap a va um lawm mam em!!….. “Now is the best time to serve your people and land!”

KAN RAM DAM VE THLANG SEH!


Ziangtin? 
Fulltime thlacamtu pawl hmang in
 Thla kan cam maw ka ram hrangah ti  in sut aw seh la cam e kan ti cio ding ka zum . Kan hman maw ti’n sut aw bet sal  se la  hman  e  khal kan ti  ka zum.  Asilen , cuti thla kan cam cio ah cun a tawk ko lo maw ti’n sut aw sal seh la teh ziangtin kan sawn cio ding?. Kei cun tawk lo  tuk kan ti cio ding ka zum. Ziangruangah?  Kan ram a dam (that) hrih lo ruangah.  Kohhran tin in thla kan cam, a hman cam peh vivo uh si, bulpak khal in thla kan cam cio, a tha tuk pehzawm in thlacam ving vo uh si. Nan, cumipawl lan in ke kan kar thlang a t’ul a si. Zingtin ti le fulltime rori ih thlacamtu, kan ram fang rero tupawl kan um a t’ul (cu)  tuk thlang a si.

 "Ka hmin in kawhmi ka minung pawl in ka hnenah lungsiir in thla an cam ih ka mithmai an hawl ih an thil tha lo tuahnak ihsin an kirsal a si ah cun van ih an thlacamnak ka thei ding ih an suaknak ka ngaithiam ding ih an ram cu ka dam ter ding' (II Sansiarnak 7:14)(Hi zawnah na ruahnak vawn peh zawm hnik aw ,..ziang tin hi Bible catlang in a lo sawm?)
Kan dung a liam cia thlakhat hrawng ih si ka nunih a um ringring mi cu "Prayer group for our country"(Kan ram hrang thlacamtu pawl) hi a din thei tu ramsung ih um mipawl lakah um thei hram seh la, culen an nih pawl cun kan ram a t'hat lai hlan loh kohhran pakhat hnu pakhat, ziangpawl ti thliar lovin thlacamnak  neihpi vivo se la ti hi a si. Cuvekih ram a vei le duhdawt ih thla a camtu kan um ah cun kum rei kan her kual man hlanah Bawipa hi cang suak lo in a um hrimhrim lo ding  ti hi ka thinlung le ka nunnakih lang tum zet mi a si.

Sawmnak..sawmnak…sawmnak

  Kan ram damnak ding hrang fulltime thlacamtu ding ih pum pe aw thei mi kan um pei maw?. Mi paziat si ram hrang thlacam ih a ding ngam tu um?  Zumnakin kan ram damnak dingah Pathian kan t’ahhnawh thlang lo ding maw?. Thlacamnak le Bawipa cangvaisuak ding tluk ih kan t’ulmi ziang si um nawn ?. Kan ram a ro Elija au sal aw kan ram in a t’ul tuk  damnak. Hi sawmnak mawlmangte na theih hnu ah  nang zumtu pacang t’ha ziangtin na sawn ding?

            Kan ram a luatnak ding cu VAN ih kan Pa'i kut sungah a um a si.

“Hriamnam cahnak le na thazaang cahnak in si loin ka thlarau in na hlawhtling    ding(Zekhariah 4: 6)”

Kan miphun in kan ṭul mi Date 11/7/09


1. Mifim miphun duhdawtnak neitu.
            Kan ram le miphun in a tlaksam zet mi cu mifim miphun duhdawtnak taktak a neitu a si. Asilen miphun duhdawt lo kan um maw ti aw se la, kan zaten kan duhdawt kan ti cio ko ding. Cun, a hman khal a hman fawn. Nan, kan thinlung ih kan vei le seherh, kaa ih thazang kan pek awk le sumpai kan thawh lawng hi a tawk nawn  lo ka ti nak a si. A si,  kan thei tawp in kan miphun le ram hrangah kan  ṭuan ko e, nan hi hnakih nasa in kan ṭuan thei cio a cu ka ti duhnak sawn a si. Mifim ti hinah ih ka ti duhmi cu Pianpi thluak le ruahnak sang BA, MA neitu lam si lo in zirthiamnak ih ngah mi Dr lolen zirnak sang neitu kan mifim pawl ka ti duhnak a si.  Kan ruahnak le theihnak, kan zirmi le theihmi a kau tuk nan, kan tlaksam hrih mi cu kan miphun hrangah kan hmang mal lai hrih. Ṭhimnakah, cabu siar ding kan ṭong in kan neih mal lai tuk. Kan upa lungfim hmaisa le zirnak sang neitu pawl in kan theih mi le kan hmuhmi pawl kan ṭawng rori ih siar theih in cabu in suahsak ding hi mipi in kan thlir ringring . Mirang ca le miphun dang ca in cabu ṭha ṭha kan suah thei mi hi a sunglawi tuk lawm mam, nan a tawk hrimhrim lo, hringtu na nu/ka nui ṭawng a hmangtu kan u le nau hnenah kan calai te rori in kan hlawm ve a ṭul a si. Hi hna cu hna sang le sunglawi tuk a si ih, mi hmuahhmuah ih tuah theih le ti theih mi a si lo. Cun, zirnak a nei lo le a thiamlo mi rori va tun theih khal a si fawn lo. Zirnak a neitu, theihnak a neitu nangmah le keimah rori in atu in kan thawk a ṭul. Thimnakah hi tivekin.. Kan medical doctor rual in harhdamnak cabu, kan theologian rualin theology lam cabu, Historian lamin History thuanthu  le ngan theih mipawl hmuahhmuah, Thlarau lam ṭhanlennak cabu, Love story, Coka lam, Innsang lam, thlaici thlakdan lam, thianfainak lam, hmuhnak lole khawthlirnak lam, miphun duhdawtnak… cabu rori in kan sualsuah ding hi a cu tuk lo maw.?. Kan mifim le rinsan mi in cabu ṭha ṭha ngan in hma in hruai lo ah zo in saw kan chin calai in cabu rawn suah ding! Tu kei Thlarau lam, Thuanthu le cabu ṭha kan ṭawng ih lehlin lam in ka thawk rero zo a si… Nang, kan mifim le cathiam, rinsanmi kan miphun in in ṭul tuk thlang ti kha hngilh hram hlah… Nang le kei a tu ih kan ti lo asilen, kan hmailam calai le miphun cu a ṭhan a ṭhuan awp ding a si.

2. Thusimtu miphun duhdawtnak neitu
            Kan nih chin miphun hi Pathian in in cawisang ih thusim thiam le Pathian mihman taktak kan sungih sin an suak vivo hi thlawsuah sunglawi tuk a si. Ṭhahnem ngainak le duhdawtnak thawn hmai khal nawr vivo uh si. Cun, hi mi zawn te ah ka rel uar duhmi cu thuthang ṭha a simtu in miphun duhdawtnak kan rel uar a tul in ka thei. Mitampi cun sunglam thlarau lam kan uar nasa ih kan thlarau hrang ti rori in kan ruahnak le thusim khal culam kan bat nan, cu cu a tawk lo in ka hmu.. miphun duhdawtnak le taksa pumhlum  duhdawtnak lam khal kan rel uar a ṭul tuk in ka thei. Thusimtu cu ziang thei lo mipi hruatu kan si ih.. kan thusim mi le zirhmi vekin mipi an um a si. Thlarau lam lawnglawng uar in kan sim a silen taksa ruangpum lam an thlahtlam thei, cun taksa lam kan uar tuk khal a silen thlarau lam nun an dawngdah thei fawn. Cuvek in kan zirhnak thuthlun in mipi an feh ruangah kan thusim mi ah miphun duhdawtnak lam khal hi nei ding in kan sim rori a ṭul in ka thei. Israel miphun hruaitu kan Bible sungih kan hmuhmi hruaitu kamsang pawl khi  zoh sela, thusimtu an si men lawng si lo in mipi hnen ih miphun duhdawtnak a zirhtu rori an si. Pathian an miphun in an dungtun cun Pathian nunsimnak an tawn ding thu sim uar tu an si. Bulpak pakhat lawng uar men lo in a mipi zaten an Pathian thei ding le miphun duhdawt ding hi an zirh uar mi a si. Hi mipawl kan thei ringring cing in ziangruangah kan nih thusimtu le zirhtu pawl hin kan mipi pawl le member pawl hnenah Pathian ih in pekmi kan miphun duhdawt le ngaisak ding in kan sim/zirh aw  dah lo tuk ? Kan mah pawl hi kan miphun aiawh tu le mawrhphurhnak a neitu kan si. Thusimtu miphun duhdawtnak lungthin a nei tu aw… kan va ṭul tak em!

3. Tlawngta miphun  duhdawtnak neitu
            Cangantu pakhat cun hitin, “ Tui sunih mino pawl hi thaisun ih miphun le ram hruaitu an si” ti ah a rak ti. A dikzet in ka thei.. Tu ni ih mi aa te, mi no te, zianghman ih kan ruah lo mi pawl hi kan hmai reilo te ih kan miphun, kohhran le ram in hruaitu ding an si. Cuti a siruangah an pawimawh tuk lawm mam ti hi nu le pa in kan theihsak a ṭul. Hi can ah kan miphun duhdawtnak thinlung nei ding in kan zirh ding hi nu le pa ih kan mawrhphurh a si. Leitlun ih Bible a million tel rak theih darhtu le Manipur Bible rak let hmaisabiktu Rochunga pu Daite cu  a nauhak le tlawng a kai lai ih sin a pa Pu Chawnga in an miphun Hmar duhdawt ding rori in a rak zirh tikah an miphun hrangah a hawng pitlin tikah a engsuak men lawng silo in miphun tampi hrangah Bible thlentu mi ropi ah a cang ta riai. Nu le pai mawhphurh a va sang tak em!! Na zirhmi le na sim mi pawl kha na fanu/fapa hrangah sui mankhung le sialkiringcing hnakin an sunglawi sawn. Cuvek thotho in mino fimthiamnak a zir rero tu khal in mai miphun duhdawtnak le seherhnak thinlung kan neih hi a va pawimawh tak em!.. Ziangvek le zovek mi kan si khal len kan miphun ih hmailam cu nangmah le keimah ih parah a ṭhum aw ringring a si. Mi no miphun duhdawtnak thinlung a neitu mi paziat tui ni ah  kan um???. AW… kan ram in a lo ṭul, a lo ko, a lo hai tuk, ṭih le khur in kan zam se mai ding maw si?. Teuh lo mai ti hi kan chorus si se la a va duh um em! Na ti thei mi a um asilen tu ih sin Bawipa’i in pekmi kan miphun tundin le remṭhat hna ṭuan ding in tuang tim aw cio uh si law..

4. Lothlo mi miphun duhdawtnak neitu
            Kan chin buh le rawlte hi a thaw tuk lawm mam ka ti. Kum kan vawn vuai ih, rawlthar le thlaithar hawn ei tla hi cun kan taksa khal hin a ngaih tuk!. Kan lo thlaici thlak mipawl khal hi cahnak vitamin in an khat hai a si ding... zing zan Anhleh ei khalah kan cak ṭhel ṭhel. Cutin, kan chin pa lothlo ih ei hawltu pawl khal hi kan ram le miphun duhdawtnak kan neih uar vivo a cu in ka thei. Ramsungah ka um ih ram neitu ti men a ngah lo, kan ram le miphun cu kan tuahnak le sehernak in kan lan ter tengteng a ṭul. Ziangtin kan miphun duhdawtnak kan lang ter ding ti asilen-vengsung le innhnen bawm aw tawn in , u le nau sawmdawl aw tawn in. Nuhmei/ farah zohkhennak le thlawmngainak thu le hla hi kan khawsung le lohma cio ah kan langter a ṭul a si. Hi mi zawnah hin Khawthlir mino pawl hi ka uar in pawrhtlak an si in ka thei. An khua ah hin KYA(Khawthlir Young Association) ti mi an ding ih cupawl cun kumtin KYA day an hman lawng silo in thihhloh le ruangzawng, mithi men le tarcak lo sawm dawl zawn ah an thlawmngai ngaingai a si. Culawng hman siloin, kan chin lam a phunphun leng le val rual in sumtual rawnah an puai tin ten an langter/show ringring a si. Cuvekin, u le upatnak thinlung le thuawihnak thinlung khal an nei zet. Hi vekin lothlo ih a umtu khaw tin in mai veng le khua cio ah miphun duhdawtnak, u le nau veinak, sehernak , tlawmngainak nei ding in kan zirh awk vivo a thupi.. a si.

5. Nu le pa miphun duhdawtnak nei
            Nu le pa hi fate hrangah cun kan lei hmuh theih pathian nan si ih nan thupi tuk lawm mam! Ahleice in fale thlarau nu le miphun duhdawtnak lungthin sim le zirh thu ah kan mawhphurhnak a sang zet. Zovek mi aa te khal in kan ngai mi le kan cinken ringring mi cu “ ka nui thu in sim ṭheu mi/ ka pa’i thu in cah mi” ti hi a si. Harsat mangbang kan tawn can khalah kan kiangah an um lo khal len kan thinlung in kan hlam ṭheu. Cutin, an ṭongkam le induhdawtnak biazai pawl cu kan nun in a cing ringring. Kan fale hi kan khuhneh lo hmang kan ti lai ah an nun hmun thum ih ṭhen ih hmun khat cu kan mai zirhmi le tidan cawng an si. Cuti asi ruangah nu le pa in kan miphun thu hla, kan miphun kan duhdawtnak khal hi kan fale roh ta vivo ding kan si. Riahsiat um za a simi cu nu le pa tampi cun kan fale hi miphun duhdawt ding in in zirh dah lo… cuvek ngaingai in miphun duhdawtnak le seherhnak nei lo kan pung deuhdeuh. Kan cem kan hlohral lonak dingah cun nule pa in Isreal pawl tidan cawngin  kan nunphung, kan thu le hla hi khawi khua le ram kan thlen khal asilen kan fa le pawl upat, ngaina le thei ringring dingah kan zirh awk nat sat a ṭul. Cun, nu le pa kan mah rori khal in kan miphun kan veizia le kan seherh zia hi kan fa, rual le midang hnen khalah kan sim sawng awk vivo khal a thupi. Miphun duhdawt ding le vei dingih zirhawknak hi zirnak sual a si hrimhrim lo, kan ti ding le kan hman rori ding ih thil thupibik lakih pakhat a si ziangruangah tilen na miphun a hloh cun nangmah khal na hlo tel cih asi. Na miphun a dam len nang khal na dam ve.. na miphun a sun/cemral cun nangkhal rei nangmah ten na ding thei lo ..

6. Mino miphun duhdawtnak neitu
            Ka lungawi zet mi cu a tu kan canah mino miphun duhdawtnak nei kan pung vivo hi a si. Kan mino Pathian duhdawt le miphun duhdawt hmun tin ah kan ther aw ferfer thlang ti ka hmuh tikah kan miphun in dam lam kan pan sal ti ah ka ruat ih ka lungawi zet. Cumi ah a thupi mi cu Lungrualnak le theihthiam awknak thuktak neih a si. Zo khal a pawimawh hleice kan um lo ih cuvek in zokhal a pawimawh lo hleice khal kan um lo. Kan zaten a kil ih lung thupi vek thluh kan si.  Kan miphun le ram dinsuahnak dingah cun kan cahnak le kan thiamnak hmunkhatah kan sawrkhawm thiam a thupi. Zovek mifim kan ti mi khal hin aatnak an nei ih, cuvek in mi aa kan ti mi khal hin fimnak te an nei ve. Ka tuah vek ciah ciah in zohman in ka ti mi an ti thei lo men thei. Cuvekin mi ih tuahvek cekci in kei khal in ka ti thei lo ding. Ziangah tilen keimah si ding ih sersiam le nangmah midang siding ih sersiam kan si ruangah a si. Nan, cui kan bangawklonak le kan thiamnak cu huatawknak le zokzetawknak, nautakawknak ah hmang lo in kan sawtpi sawn nak dingah kan hlawm aw a si ah cun keimah tei ka tuah theilo mi le nangmah tei na tuah thei lo mi kha kan tuahsuak thei ding a si. Ka lo ṭul ih nangkhal in in ṭul ve. Cuvekin , mino fimnak le thiamnak a neitu, ram le miphun a veitu kan zaten kan cahnak le theinak fingfing sawrkhawm in a nungmi Pathian rinsan in kan ṭuan tlang vivo a si ah cun kan miphun in damnak a hmu ding a si. Thil dang hmuah hmuah hnakin kan mah sung kan thupi bik a si. Sungkua innsang tin a fel cun kohhran khal a fel mai, nan sungkua khal a fel loh cun kohhran khal a felfai thei ngaingai lo… Mino pawl in kan miphun le ram duhdawtnak thawn… ke kan kar vivo- innsangah, kohhranah le lenglam cangvaihnak ah a cu tuk lawm mam a si. Tu ih sin cuvek in kan tuah asilen, kan miphun hrangah tampi kan tuah thei lai a si….

Aw.. Chin mino, Chin mino, ṭang ṭenṭo
Varparh Arsi in hmai in hruai,
Kan hrangah vangar khal an khuang ruangro thlang,
A reilo ding kan miphun damnak le dinsuahsalnak

Miphun hrang vision (hmuhnak) kan ṭul


Hmailam thu neitu Bawipa’i hnenah kan miphun hlohral lonak dingah thla kan cam le kan dil ringring a ṭul. Cutin, can sunglawi in pekmi parah, kan ram le miphun hrangah hmailam thu bih khawl cia thiam in kekar ding le taimak suah ding kan si thu  khal sihte nun ih sin kan zir ding a thupi. Kan Khristian nunah siseh a ṭhanglian le pitling vivo ding ih kawh kan si. Cuvek thotho in mai miphun duhdawtnak le zawnruahnak khalah ṭhahnemngai sinsin dingih ṭuanvo neitu kan si fawn. Mi pakhat in hmuhnak (vision) a tlak sam leveten umze nei mumal lo khin ke a kar lua la men tinak a si. Cuti tum fumfe le dawi mi a neih lo ah cun khawi tawk a thleng ih, ziang dinhmun ah ciah a ding ti khal a dinhmun a hmu fiang aw dah lo ding.

            Atu fang kan nih miphun khal hi hmailam kaupi le fiangtei hmuhnak (vision) kan neih a ṭul. Atu ih si kum 10, 20, 50, 100 khi hawn zoh cia in kan ram a ṭhat ah maw ṭhat lo ah maw ziangtin kan miphun kan um ding ti mi thawn ca kan thlah, kan ngan a thupi zet ding. Tui hnu kum 10 lo len 20 hnu ah kan miphun hi ziang tin kan um ding , ziang dinhmun tiang tal thleng thei ding in kan beisei ti lam tla hi ngan deuhdeuh se la a ṭhahnem zet ding ka zum. Kan miphun in ziang kan ṭul, ziang tin kan tuah ding, zo in hma in hruai ding, zo si a pe ding, ziang si kei teh  ka ti thei ve mi um ti lam khal hi uar sinsin sela a lungawi um zet ding. Bulpak hrangah sunmang kan neih vekin kan miphun hrang khalah sunmang kan neih a cu ve, Mai miphun  a cem rero mi seherhnak neilo minung kan si ah cun san man lo kan si ding.. Na hmuhnak kha kan miphun rawn hlawm aw… sumpai lawng a si cuang lo so khaw…Athupibikmi cu, Kan mah le mah sungah kan ṭhangphawkawk/ ṭhangharhawk a cu zo a si.

1.         Kan harhfim thei hrih lo a bang e…
            Lai ti mi le Falam ti mi hi kan kawhawknak le venghnen pawlih in kawhdan a si ih a sual hrimhrim lo. Asinan, hitin kan ko aw ta asilen, kan bi deuhdeuh ding ih, kan sinak cu karh lam siloin buzuih lam kan pan vivo ding ka ti nak a si. Atu khalah Falam vawn ti cun Lai ti hnak cun a bi tuk zo. Midang hna ah a fate tuk zo. Cun, Lai ti hi Kan nih le Hakha unau hin ta bul neih in chin mi lakah kan neih deuh cuang. Cun Tidim unau lam cun, zo ti lam kha mai tappi ta deuh ah an hmang. Lai ti hin ṭan la ciam co ta sela ziang kan bang  tilen kan thau in sawktu unau bawmtu ah kan cang ti men a si ko. Thlang lam laitlangah kum 2 a hming ten ka rak um ve dah ih, cutawk ih ka um sungah paletwa, matu, sami le chinletwa lamtla ka rak pal suak ve neknek. Cutawk ah cun Lai ṭong hi an rak thiam khawp a rak si ih, asinan, kan hawn in biak tikah, na ṭong kan thei fumfe thei lo e, Lai ṭong in in sim aw an ti… Asilen, ka hman mi hi lai a si lo maw ka ti tikah si lo, Falam na hmang in ti pan teh! Asi ah cun thlang lam laitlang ih mi tampi sawn in  lai ṭawng an ti mi cu Hakha ṭong kan ti mi hi a si. Kan ṭawng an thiam lo lai ah mitampi in an ṭawng cu an rak hmang thei cu teh! Amak maw mak hlah!!, kan zum lolen kum hawng her kan zoh vivo si kei cu, Lai ti mi cu kan falam cu kan can zo (ka bulpak hmuhdan men a si ), tu ah lai ti ih ti feufeu ih kan ṭang vivo asilen, kan unau tha kan pe a si ko ti’n ruah remawk men ding kan si. Cuti silo in Falam ti ih kan ti awk sal a silen kan fate sinsin …. Hi mi hmin pahnih thawi kan ko aw ringring a si ah cun kan miphun cu dingsuak nawn lo in kan hlovai lan ta ding, mi ih ṭawng kha kan ṭawng ti ah a reihlanah  kan ti lai ding. Nan, cui tikcu canah cun sir awk man a um nawn lo ding. Kan caklo tuk thlang ding ih, kan harfim kan ti awk khalah dingsuak ding tham kan tang nawn lo ding.

2.         Chin ti mi lawng hi kan miphun kan dinsalnak ding lamzin um sun a si.
             Thil dang zianghman ih kan lungrual thei lo asi khal len Chin ti mi ah pumkhat, lungrual te ih kan hmin kan bun aw ngam asi ah cun kan miphun in ruahsannak kan nei lai. Kan laifang, lair awn, lai dip, lai bel pawl cu kan hna ah thlum in ngai nuam em em khal seh la, kan miphun runsuah kan duh ah cun mitthli tla cing ih kan phum ngam a cu a si. Thlaici khal a thihta phawt lo ah cun a cerh dawng no le raṭha ziangtik hmanah a  suah dah lo. Kan nih khal kan miphun hi leitlun a dam sung ih kan thu le hla , nunphung um ter kan duh a si ah cun kan duhdawt em em mi Falam lole Lai ti mi hi kan that siang dingih, Chin ti mi hi kan keuh ter a cu tuk zo a si. Hi mi Chin ti mi hi kan hming hmuahhmuah ah kan bun vivo thei asilen khawikhua, khawiram kan um khalah, chin miphun ṭong le nunphung cu thi ih ziam ral loin a ṭunghmun ding a si. Hi thu cu a tu ih si hmailam khaw thlirnak a si.

Ziang ruangah Chin ti mi cu a rang thei pa tawp ih kan hman vivo a ṭul?
            Asan cu khua kan tlai zik te zo a si. A tu ih kan lungrual lohli duh lo asilen, a reihlanah  kan hmaiah khin kan ṭahnak in in hmuak a si. Cun, kan hmin Chin khal hi mi kutsungah a lut leh ruangro ding….. aw.. nang kan mifim, harh , tho thlang hram uh law

ZIANGRUANGAH JESUH LEITLUN AH A RUNG TUM?

Preached on 21, Dec, 2016                   By Rev. Henry vl Hmangaih Tu zan ah kan lak ih pakhat khat hi interview lo tuah sehla zia...